نەبوونی شەفافیەت گەندەڵی ئەخلاقییە. بۆ نمونە کەسێک یان گروپێک کە خاوەنی پڕۆژە و پلانی سیاسی بۆ داهاتوو نییە و شەفاف نەبێت، جا ئەو کەسە یان مەسەلەکە لە ڕووی ئەخلاقی و مەعنەویەوە گەندەڵی سیاسیە . و بە هویی ئەو خالانەوە شەرعیەتی سیاسی مەعنەویی کومەلایەتی خۆی لە دەست دەدات

 

 #کوردی_بی_پرۆژە_و_نەزان_بازەرگانی_مافی_کوردان

#خاوەن_پرۆژەی_سیاسی_نێت_دەست_هەلگر_لە_کاروباری_سیاسی

نەبوونی شەفافیەت گەندەڵی ئەخلاقییە.
بۆ نمونە کەسێک یان گروپێک کە خاوەنی پڕۆژە و پلانی سیاسی بۆ داهاتوو نییە و شەفاف نەبێت، جا ئەو کەسە یان مەسەلەکە لە ڕووی ئەخلاقی و مەعنەویەوە گەندەڵی  سیاسیە . و بە هویی ئەو خالانەوە  شەرعیەتی سیاسی مەعنەویی کومەلایەتی خۆی لە دەست دەدات

 

.
بۆ نموونە نەبوونی شەفافیەت  لە بەرنامەو پروگرامەکانی  هاوپەیمانی کوردی ڕۆژهەڵاتی کوردستان پێمان دەڵێت، حیزبە کلاسیکییەکان خاوەنی عەقڵیەتی گەندەڵ و توانایی داریژتنی برنامەیکی سیاسی و ئەخلاقی بو داهاتویی رۆژهەلاتی کوردستان ئیران نین و  حیزبی موهتەدی و حیزبی حوسین دولار پەنا و حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئیران خاوەن عەقڵیەتی گەندەڵن.
 حیزبەکانی رۆژهەلاتی کوردستان چی تر حیزبی سیاسی نین جەماعەتیکی بازرگانن کە بە مافی کوردوە بازرگانی دەکەن، یانی گەندەلن.
کاتیک سەرکردیەک کەسایەتێک یان برپرسیک توانایی وەلام دانەوەیی نەبو بە دەلنیایەوە خاوەن  بیرۆکی گەندەلی ئەخلاقیە 
له هه ڕ هاوپه یمانێتییه کدا به ڕنامه یه ک بۆ ئاینده و ئه و شێوه یه ده خرێته ڕوو که ده بێت سیسته می سیاسی بێت.
نەبوونی شەفافیەت هەمیشە وەک یەکێک لە ڕەگ و ڕیشە سەرەکییەکانی گەندەڵی و دژە بەهایەکی ئەخلاقی لە حوکمڕانی و بەڕێوەبردندا دەناسرێتەوە. نەبوونی شەفافیەت کێشەیەکی ئەخلاقییە و مەرجی پێشوەختە بۆ گەندەڵی لەبەر ئەم هۆکارانەی خوارەوە:
داوای کرێ و جیاکاری: کاتێک پرۆسەکان (وەک دامەزراندنی کارمەند، تەندەر یان تەرخانکردنی بودجە) لە تاریکی و لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە ئەنجام دەدرێن، ڕێگا بۆ لایەنگری و خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات دەکرێتەوە.
ڕەتکردنەوەی مافی هاووڵاتیان بۆ زانین: لە ڕوانگەی ئەخلاقییەوە، مرۆڤەکان وەک سودمەندی سەرەکی مافی ئەوەیان هەیە بزانن چۆن سەرچاوە و دەسەڵاتەکانیان بەڕێوەدەبرێن. نھێنی جۆرێکە لە بێڕێزیکردن بە مافەکانی کۆمەڵگا.
کەمبوونەوەی لێپرسینەوە: شەفافیەت ئامرازێکە بۆ چاودێریکردنی گشتی. بەبێ ئەو بەرپرسان خۆیان بە لێپرسینەوە لە کارەکانیان نابینن و ئەم "نابەرپرسیارێتییە" خۆی جۆرێکە لە گەندەڵی ئەخلاقی.
لەناوبردنی متمانەی گشتی: گەورەترین زیانی ئەخلاقیی نەبوونی شەفافیەت، لەدەستدانی متمانەیە لە نێوان خەڵک و دامەزراوەکاندا، کە دەتوانێت ببێتە هۆی داڕمانی سەرمایەی کۆمەڵایەتی.
لە ڕاستیدا شەفافیەت وەک چرایەک وایە کە ڕێگری دەکات لە گەشەکردنی میکرۆبی گەندەڵی لە گۆشە تاریکەکانی پێکهاتە ئیداری و سیاسییەکان.
اوەڕت هەبێ کۆماری ئیسلامیش ئیستا بڕوخێ هیچ لە قەزییەکە ناگۆڕێ و حیزبە کوردیەن هەردەستیان لەهەمانەی خاڵیەوە دەردەچوو !!٫
گەر دەپرسێ بۆ چوون لەقوناغی دوویەمی ژن ژیان ئازادی ، حیزبەکانی رۆژهەڵات زۆر بەکەمتەرخەمی و لابالی پشتیبانیان لە شۆڕشی گەلانی ئێران نەکرد و بەشداری ئەو شۆڕشە سەرتاسەریەی میللیەتەکانی ئێرانیان نەبوون کە شۆڕشی بەو گەورەیی و عەزیمیە بەراستی نەتەنیا لەئێران بڵکو لەئاستی شۆڕشی گەلانی جیهان یش دەگمەن و کەم وێنەبوو،
بەم واتایە حەقد و بەدبینی وناباوەڕی و وفەراغێکی ناسیاسی ونانیشتیمانیان بۆ خۆ دروست کرد کە بە 50ساڵی دیکەش قەرەبووناکرێتەوە ، کەواتە روخان یا نەروخانی کۆماری پەتوسێدارە هیچ کاریگەرێیکی لەسەرچارەنووسی کورد نەدەبوو . لەوانەش بوو گەر لەم ئاخرەدا بەداوەتی ترەمپ بەشداریان کردباێی دژبە رژیم گۆمان دەرۆیشت گەلانی ئێران خۆیان خستباییتە سەنگەری دۆژمن و دژبە میللەتی رۆژهەڵاتی کوردستان بەرەنگاریان کردباێی .
بەڵام پژاک کارێکی کوردانە و سیاسیانەی کرد و بەشێوەی سیاسی نیزامی پشتیوانی و بەشداری ڕاپەڕینی جەماوەری هاونیشتیمانانی کرماشان و ئیلام ومەلەکشا و ئابدانان و دەڤەری خۆڕەم ئابادی کرد.
لە لایەن سامۆئیل کرماشانیەوە نووسراوە

 Nebûna şefafiyetê gendeliya exlaqî ye.
Bo nimûne, kesek an komek ku planeke siyasî ji bo pêşerojê tune ye û ne şefaf e, çi ew kes be çi jî mijar ji aliyê exlaq û manewî ve gendeliya siyasî be. Ji ber van xalan, ew meşrûiyeta xwe ya siyasî, manewî û civakî winda dike.
Bo nimûne, nebûna şefafiyetê di bernameyên hevpeymaniya Kurdî li Rojhilatê Kurdistanê de ji me re dibêje ku partiyên klasîk xwedî zîhniyeteke gendel nînin û xwedî şiyana çêkirina bernameyeke siyasî û exlaqî ji bo pêşeroja Rojhilatê Kurdistanê nînin.
Partiyên li Rojhilatê Kurdistanê êdî partiyên siyasî nînin.
Dema ku rêberek, kesayetiyek an rayedarek nikaribe bersivê bide, bê guman fikra gendeliya exlaqî li cem wî heye.
Her hevpeymanî bernameyek ji bo pêşerojê û awayê ku divê pergala siyasî be pêşkêş dike.
Nebûna şefafiyetê her gav wekî yek ji sedemên sereke yên gendeliyê û nirxek dijber a exlaqî di rêveberî û rêveberiyê de tê nasîn. Nebûna şefafiyet pirsgirêkek exlaqî ye û ji ber van sedeman şertek ji bo gendeliyê ye:
Xizmeta mûçeyan û cudakarî: Dema ku pêvajo (wek wergirtina karmendan, îhaleyan an dabeşkirina budçeyê) di tariyê de û li pişt deriyên girtî têne kirin, rê li ber tercîhkirin û îstismara desthilatdariyê vedibe.
Înkarkirina mafê welatiyan ê zanînê: Ji perspektîfek exlaqî ve, mirov wekî sûdmendên sereke mafê wan heye ku bizanin ka çavkanî û hêzên wan çawa têne rêvebirin. Nehênî celebek bêrêziya mafên civakê ye.
Kêmkirina berpirsiyariyê: Şefafî amûrek ji bo çavdêriya giştî ye. Bêyî wê, rayedar dê xwe ji bo kiryarên xwe berpirsiyar negirin, û ev "bêberpirsiyarî" bi xwe celebek gendeliya exlaqî ye.
Wêrankirina baweriya giştî: Dezavantaja exlaqî ya herî mezin a nebûna şefafiyet windakirina baweriyê di navbera mirov û saziyan de ye, ku dikare bibe sedema hilweşîna sermayeya civakî.
Bi rastî, şefafî mîna çirayekê ye ku rê li ber mezinbûna mîkrobên gendeliyê di quncikên tarî yên avahiyên îdarî û siyasî de digire.
Bawer bikin, hilweşîna Komara Îslamî dê di dozê de tiştek neguherîne.
Eger hûn bipirsin çima em çûn qonaxa duyemîn a jiyan û azadiya jinan, partiyên li rojhilat piştgirî nedan Şoreşa Gelê Îranê û beşdarî şoreşa neteweyî nebûn.
Bi vî awayî, wan valahiyek siyasî û neteweyî afirandin ku di 50 salên din de nayê telafîkirin. Ji ber vê yekê, hilweşîn an jî nehilweşîna komara darvekirinê dê bandorek li ser çarenûsa Kurdan neke. Ger wan bi vexwendina Trump beşdarî şerê li dijî rejîmê bikira, dê guman bikira ku gelê Îranê xwe li qada şer a dijmin bixista û li dijî neteweya Rojhilatê Kurdistanê şer bikira.
Lêbelê, PJAKê karekî Kurd û siyasî kir û piştgirî da serhildanên girseyî yên welatiyên herêma Kirmaşan, Îlam, Malekşa, Abdanan û Xorabadê û beşdarî wan bû.
Nivîskar Samuel Kermaşanî