فۆبیای کۆمەڵایەتی و نەخۆشی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی بەشێکن لە کۆمەڵێک نەخۆشی دەروونی و وەرزی کە لە بەشێک لە ئەوروپا ڕوودەدەن و لە وەرزی زستانەوە دەست پێدەکەن.

 

#نەخوشیە_دەروننیەکانی_وەرزی_لە_ئەورووپا_چین؟ 

زاراوەی "نەخۆشییە وەرزییەکانی کەشوهەوای تاریک" (یان نەخۆشییەکانی زستان) ئاماژەیە بۆ ئەو پرسە تەندروستییانە، هەوکردنەکان و بارودۆخە دەروونییەکان کە لە پاییز و زستاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکەن. لەگەڵ تاریکتر و ساردتربوونی، هەم ڕەفتارەکانمان و هەم ئەرکە بایۆلۆژییەکانی جەستە دەگۆڕدرێن، ئەمەش ڕێگە خۆش دەکات بۆ نەخۆشییە تایبەتەکان.

وەسوەسەی دەروونی و گومان و عەقڵیەتی پارانۆیایی بوونەتە بەشێک لە ژیانی ئەو کەسانەی لە ئەوروپادا بانگەشەی دیموکراتی بوون دەکەن. ئێمە هیچ پەیوەندییەکمان بە وڵاتانی دیکتاتۆرەوە نییە. نەهامەتییان بۆ میللەت هێناوە.. 

لە زستاندا خەڵکی باکووری ئەوروپا لە ڕادەبەدەر گومانیان لێدەکرێت؛ ئەگەر ستەمیان لێ بکەیت- بە باشی دەزانن کە ئەوە دەکەن- لەوانەیە هەوڵ بدەن سکاڵاتان لەسەر تۆمار بکەن و *تۆ* وەک تاوانبارەکە نیشان بدەن. بۆ ئارامکردنەوەی مێشکی دڵەڕاوکێی خۆیان ئەم کارە دەکەن. ئەم جۆرە ڕەفتارانە جۆرێکە لە پارانۆیایەکی سووک.
ئەم نەخۆشیانە بەگشتی بەسەر دوو بەشدا دابەش دەبن: پرسە دەروونییەکان کە پەیوەستن بە کەمی تیشکی خۆرەوە، هەروەها هەوکردنی جەستەیی کە بە ئاسانی بڵاودەبێتەوە کاتێک کاتێکی زیاتر لە ژوورەوە بەسەر دەبەین.
1. کێشە دەروونی و هۆرمۆنییەکان (کەمی تیشکی خۆر)
کەمبوونەوەی بەرکەوتن بە تیشکی خۆر لە تاریکترین کاتەکانی ساڵدا کاریگەری لەسەر گواستەرە دەمارییەکانی مێشک و کاتژمێری بایۆلۆژی جەستە دەبێت.
• تێکچوونی سۆزداری وەرزی (SAD): SAD جۆرێکە لە خەمۆکی کە بەهۆی تاریکی وەرزی پایز و زستانەوە دەستپێدەکات. نیشانەکانی بریتین لە کەمی باری دەروونی و ماندوێتی زۆر و کەمی وزە و زیادبوونی ئارەزووی کاربۆهیدرات و شیرینی.
• ناهاوسەنگی میلاتۆنین و سیرۆتۆنین: تاریکی دەبێتە هۆی ئەوەی لەش زیاتر میلاتۆنین ("هۆرمۆنی خەو") بەرهەم بهێنێت، ئەمەش دەبێتە هۆی ماندوێتی بەردەوام. لە هەمان کاتدا ئاستی سیرۆتۆنین (کە میزاج ڕێکدەخات) دادەبەزێت، ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی باری دەروونی. • کەمی ڤیتامین D: بەو پێیەی پێست پێویستی بە تیشکی خۆر هەیە بۆ بەرهەمهێنانی ڤیتامین D، زۆرێک لە کەسانی ناوچەی باکوور لە وەرزی زستاندا تووشی ئاستی نزم دەبنەوە، ئەمەش دەتوانێت کاریگەری لەسەر هەردوو سیستەمی بەرگری لەش و باشبوونی گشتی هەبێت.
2. نەخۆشییە درمیەکان (Norovirus & Respiratory viruses)
کۆبوونەوە لە شوێنی ناوماڵ کە هەواگۆڕکێی خراپیان هەیە ڕێگە بە ڤایرۆسەکان دەدات لە مانگە تاریک و ساردەکاندا بە شێوەیەکی زۆر کارا بڵاوببنەوە.
• نۆرۆڤایرۆس (بەگێکی ڕشانەوە لە زستاندا): نەخۆشییەکی زۆر درمییە لە گەدەدا کە دەبێتە هۆی ڕشانەوە لەناکاو و سکچوون و ئازاری سکی. لە مانگەکانی زستاندا دەگاتە لوتکە و بە خێرایی لە قوتابخانە و شوێنی کاردا بڵاودەبێتەوە.
• ئەنفلۆنزای وەرزی: ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا هەموو زستانێک دەگەڕێتەوە، زۆرجار دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی تا و ئازاری ماسولکەکان و کۆکەی وشک و هەستکردنێکی قووڵی ناخۆشی.
هەڵامەتی باو و RSV: سەدان ڤایرۆسی جیاوازی ڕینۆڤایرۆسی جیاواز لە سووڕانەوە، دەبێتە هۆی هەڵامەتی ئاسایی. هەروەها RSV (ڤایرۆسی کۆئەندامی هەناسەدان) هەڵدەگیرسێت و دەتوانێت مەترسیدار بێت بۆ کۆرپە و کەسانی بەساڵاچوو.
• Covid-19: هەروەها ئەمە مەیلێکی ڕوون نیشان دەدات بۆ بڵاوبوونەوەی زیاتر لە وەرزی پایز و زستاندا.
3. نەخۆشی جەستەیی و درێژخایەن
هەروەها هەوای سارد و وشکی زستان کاریگەری جەستەیی لەسەر جەستە هەیە:
• ئازاری جومگەکان و هەوکردنی ئێسک و جومگەکان: زۆرێک لەو کەسانەی کە نەخۆشی ڕۆماتیزم یان هەوکردنی ئێسک و جومگەکانیان هەیە تووشی زیادبوونی ئازار و ڕەقبوون دەبن کاتێک کەش و هەوا سارد و شێدار دەبێت.
• کێشەکانی پێست: هەوای ساردی دەرەوە، لەگەڵ گەرمکەرەوەی وشکی ناوماڵ تێکەڵ دەکرێت، پێست وشک دەکاتەوە- حاڵەتەکانی وەک ئەکزیما و سەدەف توندتر دەکات، و دەبێتە هۆی درزێکی ئازاربەخشی پێست.
بۆچی بە تایبەتی لە وەرزی تاریکیدا نەخۆش دەکەوین؟ 1. ڕەفتار: ئێمە لە ژوورەوە خۆمان دابڕێنین لە نزیکی کەسانی تر، ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ بڵاوبوونەوەی هەوکردنەکان لە ڕێگەی دڵۆپەکانەوە.
2- سیستەمی بەرگری لەش: هەڵاوسانی لەناکاوی پلەی گەرمی، کەمخەوی (تێکچوونی ڕیتمەکانی ڕۆژانە بەهۆی تاریکییەوە)، کەمی ڤیتامین D دەتوانێت بەرگری لەش بۆ ماوەیەکی کاتی لاواز بکات.
3- مانەوەی ڤایرۆس: زۆرێک لە ڤایرۆس و بەکتریا باشتر گەشە دەکەن و لە سەر ڕووکار و هەوادا زیاتر دەژین کاتێک سارد بێت و شێی کەم بێت.
ئەمەش تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە. بۆ ئامۆژگاری پزیشکی یان دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە، ڕاوێژ بە کەسێکی پسپۆڕ بکە. خەمۆکی وەرزی – لێرەدا نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە دەخەینەڕوو. لەگەڵ کورتبوونەوە و تاریکبوونی ڕۆژەکان، زۆر کەس هەست بە قورسایی لە جەستە و مێشکیان دەکەن. شتێکی نامۆ نییە کە زیاتر هەست بە ماندوێتی یان کەمی وزە بکەیت لە ئاسایی. بەڵام ئەگەر تووشی دابەزینی باری دەروونی بەردەوام بوویت، کەمی وزە، یان کەمبوونەوەی توانای تەرکیزکردن کە ساڵانە لەم کاتەدا دووبارە دەبێتەوە، لەوانەیە تووشی خەمۆکی وەرزی ببیت. ئێمە لێکۆڵینەوە لەوە دەکەین کە ئەمە چی بەدوای خۆیدا دەهێنێت، هۆکارەکەی چییە و ئەو نیشانە ئاگادارکردنەوەانەی کە دەبێت ئاگاداریان بکەینەوە.

خەمۆکی وەرزی چییە؟
خەمۆکی وەرزی- کە بە ئینگلیزی بە تێکچوونی سۆزداری وەرزی (SAD) ناسراوە- جۆرێکە لە خەمۆکی کە پەیڕەوی لە شێوازێکی دووبارەبووەوە دەکات کە پەیوەندی بە وەرزەکانەوە هەیە. زۆرترین جار نیشانەکانی لە کاتە تاریکەکانی ساڵدا دەردەکەون- پاییز و زستان- و دواتر لەگەڵ ڕووناکبوونەوەی لە بەهاردا کەم دەبنەوە. بەڵام هەندێک کەس لە وەرزی بەهار و هاوینیشدا تووشی نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەبن.
خەمۆکی وەرزی – لێرەدا نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە دەخەینەڕوو
لەگەڵ کورتبوونەوە و تاریکبوونی ڕۆژەکان، زۆر کەس هەست بە قورسایی لە جەستە و مێشکیان دەکەن. شتێکی نائاسایی نییە کە زیاتر هەست بە ماندوێتی یان کەمی وزە بکەیت لە ئاسایی. بەڵام ئەگەر تووشی کەمبوونەوەی بەردەوامی باری دەروونی، کەمی وزە، یان کەمبوونەوەی توانای تەرکیزکردن بوویت کە ساڵانە لەم کاتەدا دووبارە دەبێتەوە، ئەوا مەترسی ئەوە هەیە کە تووشی خەمۆکی وەرزی ببیت. ئێمە لێکۆڵینەوە لەوە دەکەین کە ئەمە چی بەدوای خۆیدا دەهێنێت، هۆکارەکەی چییە و ئەو نیشانە ئاگادارکردنەوەانەی کە دەبێت ئاگاداریان بکەینەوە.
خەمۆکی وەرزی چییە؟
خەمۆکی وەرزی- کە بە ئینگلیزی بە تێکچوونی سۆزداری وەرزی (SAD) ناسراوە- جۆرێکە لە خەمۆکی کە پەیڕەوی لە شێوازێکی دووبارەبووەوە دەکات کە پەیوەندی بە وەرزەکانەوە هەیە. زۆرترین جار نیشانەکانی لە کاتە تاریکەکانی ساڵدا دەردەکەون- پاییز و زستان- و دواتر لەگەڵ ڕووناکبوونەوەی لە بەهاردا کەم دەبنەوە. بەڵام هەندێک کەس لە وەرزی بەهار و هاوینیشدا تووشی نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەبن.
هۆکاری خەمۆکی وەرزی چییە؟ هۆکارە وردەکانی ئەوەی کە هەندێک کەس لە پاییز و زستاندا تووشی خەمۆکی وەرزی دەبن، بە تەواوی تێنەگەیشتوون، بەڵام ڕوونکردنەوە ئەگەرییەکان بریتین لە:
کەمبوونەوەی بەرکەوتنی تیشکی خۆر
لەگەڵ کورتبوونەوەی ڕۆژەکان و کاتێکی کەمتر لە دەرەوە لە ژێر تیشکی خۆردا بەسەر دەبەین، کاتژمێری بایۆلۆژی ناوەوەی جەستە دەتوانێت ناهاوسەنگ بێت. ئەمەش زۆرجار کاریگەری لەسەر خەوتن و ئاستی وزە و باری دەروونی دەبێت.
ناهاوسەنگی لە گواستەرە دەمارییەکانی مێشکدا
ئاستی نزم لە سیرۆتۆنین- ماددەیەک کە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە ڕێکخستنی باری دەروونیمان- دەتوانێت بەشداربێت لە نیشانەکانی خەمۆکی. ئەم هاوسەنگییە دەتوانێت کاریگەری نەرێنی لەسەر بێت بەهۆی تاریکی لە وەرزی پایز و زستاندا.
گۆڕانی بەرهەمهێنانی میلاتۆنین
لە ماوەی تاریکتردا، بەرهەمهێنانی میلاتۆنین- ئەو هۆرمۆنەی کە خولی خەو و بەئاگابوونەوە ڕێکدەخات- زیاد دەکات. ئەم بەرزبوونەوەیە دەتوانێت بەشداربێت لە زیادبوونی ماندوێتی و کەمبوونەوەی باری دەروونی.
هۆکارە بۆماوەییەکان
هەروەها بۆماوەیی دەتوانێت مەترسی تووشبوون بە خەمۆکی وەرزی زیاد بکات.
نیشانە باوەکان
نیشانەکانی خەمۆکی وەرزی هاوشێوەی نیشانەکانی خەمۆکی "ئاسایی"ن؛ جیاوازییەکەی ئەوەیە کە ساڵانە بە نزیکەیی لە هەمان کاتدا دووبارە دەبێتەوە. هەروەها سروشتی خەمۆکی وەرزی دەتوانێت جیاواز بێت بەپێی وەرزەکە.
لە وەرزی پایز و زستاندا:
کەمی ئاستی وزە و ماندوێتی
کەمبوونەوەی پاڵنەر
زیادبوونی پێویستی بە خەوتن
کەمبوونەوەی توانای تەرکیزکردن
زیادبوونی ئارەزووی خواردن و ئارەزووی کاربۆهیدرات
زیادبوونی کێش
باری دەروونی نزم یان هەستکردن بە بێهیوایی
لە ماوەی بەهار و هاویندا: ١.
سەختی خەوتن

دڵەڕاوکێ و توڕەیی
کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن
دابەزاندنی کێش
ئێمە لێرەین بۆ یارمەتیدانتان
ئایا ئەم نیشانانە دەناسیتەوە؟ پێت وایە لەوانەیە تووشی خەمۆکی وەرزی بیت؟ یان ڕەنگە جۆرێکی تری پرسێکی پەیوەست بە دڵەڕاوکێ؟ ئەگەر وایە، ڕەنگە کاتی ئەوە هاتبێت داوای یارمەتی بکەین. لە فیلگود، ئێمە دەروونناسە بەئەزموونەکانمان هەیە کە دەتوانن ئەو پشتگیرییە پێشکەش بکەن کە پێویستت پێیانە (بەردەستە بۆ ئەوانەی دەستیان بە فیلگود پڵەس گەیشتوە). دەتوانیت بە ئاسانی ڕاوێژکاری ڤیدیۆیی لەگەڵ دەروونناسێک ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی ئەپی Feelgood حجز بکەیت.
لەم ماوەیەدا ڕەنگە زۆر کەس تووشی ترس و دڵەڕاوکێ ببن بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار؛ ڕەنگە هەندێک کەس- وەک ئەوانەی کە بۆ دەسەڵاتە گشتیەکان کاردەکەن- ڕەنگە زیاتر تووشی ئەم بارودۆخە "وەرزییانە" بن لە چاو دانیشتوانی گشتی.
کەمی هەندێک ڤیتامین دەتوانێت کاریگەری لەسەر کارکردنی مێشک و باری دەروونی و باری دەروونی هەبێت؛ بەڵام کەمی ڤیتامین D یان A بەگشتی هۆکاری ڕاستەوخۆی خەونبینین یان هێرشی ترس و دڵەڕاوکێی توند نییە. گرنگە ڕوون بکرێتەوە کە مەبەست لە "ترسانی خەونبینین" چییە، چونکە دڵەڕاوکێی توند، هێرشی ترس و خەونبینین سێ حاڵەتی جیاوازن.
کاریگەری کەمی ئەم ڤیتامینانە چین؟
ڤیتامین D: کەمی ڤیتامین پەیوەندی بە خەمۆکی و هەندێک تێکچوونی باری دەروونییەوە هەیە، هەرچەندە مەرج نییە ئەمە بەو مانایە بێت کە کەمی ڤیتامین هۆکاری بنەڕەتییە. بەڵگەی تەواو نییە کە بڵێین کەمی ڤیتامین D بە تەنیا دەبێتە هۆی خەونبینین.
ڤیتامین A: کەمی ڤیتامین بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندی بە کێشەی بینینەوە هەیە- دیارترینیان خراپی بینینی شەوانە- و لە حاڵەتە توندەکاندا، تێکچوونی چاو. هۆکارێکی ناسراو نییە بۆ خەونبینین.
کەموکوڕیەکانی تر: کەمی ڤیتامین B12 یان فۆلێت، هەروەها هەندێک تێکچوونی جەستەیی یان میتابۆلیکیش، دەکرێت پەیوەندی بە نیشانەکانی دەمار یان دەروونییەوە هەبێت.
پێویستە چی بکەیت؟ ئەگەر تووشی ئەم حاڵەتە بوویت، باشتر وایە پزیشکەکەت ئاستی ڤیتامین D و B12 و فۆلاتت تاقیبکاتەوە- لەگەڵ پشکنینەکانی تر، ئەگەر پێویست بوو- لەسەر بنەمای نیشانەکانت. ئەگەر بەڕاستی تووشی خەونبینین بوویت، دوا مەکە لە داوای هەڵسەنگاندنی پزیشکی؛ هۆکاری ئەگەری زۆر هەیە، و نابێت تەنها بۆ کەمی ڤیتامین بگەڕێنرێتەوە.
بۆ ئەوەی یارمەتیت بدەم تایبەتتر بیت، پرسیارێکی گرنگم هەیە:
کاتێک دەڵێیت "ترس و ترس و دڵەڕاوکێ" مەبەستت چییە؟
1- ترس و دڵەڕاوکێی توند و لێدانی دڵ و هەستکردن بەوەی شتێکی ترسناک ڕوودەدات
2- بینین یان بیستنی ئەو شتانەی کە کەسانی تر نایبینن و نایبیستن
3- هەستکردن بەوەی کە دەوروبەرت ناڕاستەقینە، سەرلێشێواوی، یان ترسی زۆر- بەبێ خەونی ڕاستەقینە
4. تێکەڵەیەک لەمانە
ئەگەر ئەم نیشانانە لەناکاو دەستیان پێکرد، بە خێرایی خراپتر بوون، یان سەرلێشێواوییەکی توندی لەگەڵدا بوو، دەستبەجێ سەردانی پزیشکی بکە.

فۆبیای کۆمەڵایەتی و نەخۆشی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی دەتوانن پەیوەندییان هەبێت؛ بۆ نموونە، کەسێک لەوانەیە بترسێت لەلایەن کەسانی دیکەوە حوکم بدرێت، بەردەوام پێداچوونەوە بە ڕەفتار و قسەکانیدا بکات، و نیگەران بێت لەوەی کە هەڵە دەکات یان کەسانی دیکە بیری خراپیان لێدەکەنەوە. ئەگەر تووشی ئەم حاڵەتە بوویت، ئەوە بزانە کە ئەم خولە چارەسەر دەکرێت و دەتوانرێت کۆنتڕۆڵ بکرێت.

1- جیاوازی ئەم حاڵەتانە چییە؟

فۆبیای کۆمەڵایەتی: خەمی قسەکردن لەگەڵ کەسانی تر، بوونی لەبەردەم خەڵکدا، سەیرکردنی لەلایەن کەسانی ترەوە، یان هەڵەکردن لەبەردەمیاندا.

دڵەڕاوکێ: هەستکردن بە مەترسی یان دڵەڕاوکێ، تەنانەت کاتێک هیچ هۆکارێکی ڕوون بۆ ئەوە نییە؛ هەندێک جار لێدانی دڵ، گرژی، یان نائارامی لەگەڵدایە.

وەسوەسەی کۆمەڵایەتی: بیرکردنەوە دووبارەبووەکان و نەخوازراوەکان، وەک “ئایا شتێکی خراپم وت؟”، “ئێستا بیر لە چیم دەکەنەوە؟”، یان “بۆچی بەو شێوەیە مامەڵەم کرد؟” کە ئەستەمە لێیان ڕزگارت بێت.

2- ئەم خولە چۆن دروست دەبێت؟
بارودۆخی کۆمەڵایەتی

قسەکردن لەگەڵ کەسانی تر، چوون بۆ ئاهەنگێک یان بوون لە گروپێکدا

ترس لە حوکمدان

- ئایا گاڵتەم پێدەکەن یان خراپ بیرم لێدەکەنەوە؟

ڕومینەیشن و پشکنینی بەردەوام

پێداچوونەوە بە وشەکان، شیکردنەوەی بۆچوونی ئەوانی تر و گەڕان بەدوای دڵنیایی

زیادبوونی دڵەڕاوکێ

عەقڵ زیاتر هەستیار دەبێت بەرامبەر بە مەترسی و حوکمدانی کەسانی تر.

3- چی دەتوانێت یارمەتیدەر بێت؟

1- جیاکردنەوەی بیرکردنەوە لە واقیع. لەبری ئەوەی بڵێیت "دەبێت حوکمیان لەسەر کردبێتم"، بڵێ "نیگەرانم لەوەی کە حوکمیان لەسەر داوم؛ بەڵام هێشتا نازانم بەڕاستی بیریان لە چی دەکردەوە".

2- لەگەڵ بیرکردنەوەکان خەریکی موناقەشەی بێکۆتایی مەبە. پێویست ناکات هەر بیرکردنەوەیەک بسەلمێنیت یان پووچەڵ بکەیتەوە. دەتوانیت بڵێیت "ئەوە بیرکردنەوەی دڵەڕاوکێیە" و سەرنجت بگەڕێنیتەوە بۆ ئەو ئەرکەی کە لەبەردەستدایە.

3. لە گروپەکە ڕامەکە، بەڵکو هەنگاوی بچووک بنێ. بۆ نموونە گفتوگۆیەکی کورت لەگەڵ کەسێک کە دەیناسیت و با وردە وردە دڵەڕاوکێت کەم بێتەوە بەبێ ئەوەی هەوڵی کۆنترۆڵکردنی تەواو بدەیت.

4. پێداچوونەوەی دەروونی خۆت سنووردار بکە. ئەگەر خۆت بینی کە دوای هەر گفتوگۆیەک بۆ چەند کاتژمێرێک قسەکانت شی دەکەیتەوە، هەوڵبدە بگەڕێیتەوە سەر چالاکییەکانی ڕۆژانەت لەبری ئەوەی پێداچوونەوەیان پێدا بکەیت.

5- ئەگەر بەردەوام بوو، داوای یارمەتی پیشەیی بکە. چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی (CBT) بۆ دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی و، ئەگەر وەسوەسە هەبێت، چارەسەری بەرکەوتن و خۆپاراستن لە وەڵامدانەوە (ERP) دەتوانێت کاریگەر بێت.

4. بۆ ئەوەی وردتر ڕێنماییت بکات،

دەمەوێت بزانم کام حاڵەت زۆرترین جار بەسەرتدا دێت.

1- زۆرترین جار تووشی کام حاڵەت دەبیت؟

لە چاو و حوکمی ئەوانی تر دەترسم.

دوای قسەکردن لەگەڵ کەسانی تر، چەندین جار پێداچوونەوە بە قسە و ڕەفتارەکانمدا دەکەم.

پێش ئەوەی بچمە گروپێک دەترسم و دڵەڕاوکێ دەبم.

کاتێک قسە دەکەم مێشکم بەستوو یان جەستەم دەلەرزێت.

من نزیکەی هەموو ئەم دەوڵەتانەم هەیە.
2- کەی ئەم بیرکردنەوانە زۆرترین جار دێنە بەرچاوت؟

پێش دیدار یان قسەکردن

کاتێک لە گروپێکدام

دوای کۆتایی هاتنی پەیوەندییەکە و کاتێک بە تەنیام

نزیکەی هەموو ئەم کاتانە
3- تا چەند کاریگەری لەسەر ژیانت هەبووە؟

هەندێک جار بێزارم دەکات.

زۆر مێشکم سەرقاڵ دەکات.

وای لێکردووم دووربکەومەوە لە پەیوەندی کۆمەڵایەتی یان کۆمەڵایەتی لەگەڵ کەسانی دیکە.
وەڵامەکانتان یارمەتیدەرمان دەبن باشتر بۆ ئەوەی بزانین ئایا کێشەکە زیاتر پەیوەندی بە دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی و ڕومان و وەسوەسەیەوە هەیە، یان تێکەڵەیەک لەمانەی سەرەوە؛ بێگومان، دەستنیشانکردنی یەکلاکەرەوە پێویستی بە هەڵسەنگاندنێکی پیشەیی هەیە.

سامۆئیل کرماشانی .

 The term "seasonal dark-weather illnesses" (or winter ailments) refers to the health issues, infections, and psychological conditions that increase significantly during the autumn and winter. As it grows darker and colder, both our behavior and the body’s biological functions shift, paving the way for specific illnesses. In winter, people in Northern Europe become overly suspicious; if they wrong you—knowing full well that they are doing so—they may attempt to sue you and portray *you* as the criminal. They do this to soothe their own anxious minds. This type of behavior is a form of mild paranoia.An obsessive, skeptical, and paranoid mindset has become part of life for people in Europe—nations that lay claim to democracy and popular rule. (We are not even discussing dictatorial regimes; they have simply driven their own nations into misery.)
These ailments are generally divided into two categories: psychological issues linked to a lack of sunlight, and physical infections that spread more easily when we spend more time indoors.
1. Psychological and hormonal issues (Lack of sunlight)
Reduced exposure to sunlight during the darkest time of the year affects the brain’s neurotransmitters and the body’s biological clock.
• Seasonal Affective Disorder (SAD): SAD is a type of depression triggered by the darkness of autumn and winter. Symptoms include low mood, extreme fatigue, a lack of energy, and an increased craving for carbohydrates and sweets.
• Imbalance of melatonin and serotonin: Darkness causes the body to produce more melatonin (the "sleep hormone"), leading to persistent fatigue. At the same time, levels of serotonin (which regulates mood) drop, which can result in a low mood. • Vitamin D deficiency: Since the skin requires sunlight to produce vitamin D, many people in the Nordic region experience low levels during the winter, which can affect both the immune system and overall well-being.
2. Infectious diseases (Norovirus & Respiratory viruses)
Gathering in poorly ventilated indoor spaces allows viruses to spread extremely efficiently during the dark, cold months.
• Norovirus (winter vomiting bug): A highly contagious stomach illness that causes sudden vomiting, diarrhea, and abdominal pain. It peaks during the winter months and spreads rapidly in schools and workplaces.
• Seasonal influenza: Influenza viruses return every winter, often causing high fever, muscle aches, a dry cough, and a profound sense of being unwell.
• Common colds and RSV: Hundreds of different rhinoviruses circulate, causing typical colds. RSV (respiratory syncytial virus) also flares up and can be dangerous for infants and the elderly.
• Covid-19: This also shows a clear tendency to spread more widely during the autumn and winter seasons.
3. Physical and chronic ailments
The cold and dry winter air also have a physical impact on the body:
• Joint pain and osteoarthritis: Many people with rheumatic conditions or osteoarthritis experience increased pain and stiffness when the weather turns cold and damp.
• Skin problems: Cold outdoor air, combined with dry indoor heating, dries out the skin—exacerbating conditions like eczema and psoriasis, and causing painful skin cracks.
Why do we get sick specifically during the dark season? 1. Behavior: We isolate ourselves indoors in close proximity to others, which facilitates the spread of infections via droplets.
2. The immune system: Sudden temperature fluctuations, sleep deprivation (disrupted circadian rhythm due to darkness), and a lack of vitamin D can temporarily weaken the body’s defenses.
3. Virus survival: Many viruses and bacteria thrive better and survive longer on surfaces and in the air when it is cold and the humidity is low.
This is for informational purposes only. For medical advice or diagnosis, consult a professional. Seasonal depression – here are the warning signs. As the days grow shorter and darker, many people experience a sense of heaviness in their body and mind. It is not uncommon to feel more tired or lacking in energy than usual. However, if you experience persistent low mood, a lack of energy, or reduced ability to concentrate that recurs at this time each year, you may be suffering from what is known as seasonal depression. We explore what this entails, what causes it, and the warning signs to look out for.

 What is seasonal depression?
Seasonal depression—known in English as Seasonal Affective Disorder (SAD)—is a form of depression that follows a recurring pattern linked to the seasons. Most commonly, symptoms appear during the darker times of the year—autumn and winter—and then subside as it becomes brighter in the spring. However, some people also experience symptoms during the spring and summer.
Seasonal depression – here are the warning signs
As the days grow shorter and darker, many people experience a sense of heaviness in their body and mind. It is not unusual to feel more tired or lacking in energy than usual. If, however, you experience persistent low mood, a lack of energy, or reduced ability to concentrate that recurs every year at this time, there is a risk that you may be suffering from what is known as seasonal depression. We explore what this entails, what causes it, and the warning signs to look out for.
What is seasonal depression?
Seasonal depression—known in English as Seasonal Affective Disorder (SAD)—is a form of depression that follows a recurring pattern linked to the seasons. Most commonly, symptoms appear during the darker times of the year—autumn and winter—and then subside as it becomes brighter in the spring. However, some people also experience symptoms during the spring and summer.
What causes seasonal depression? The exact reasons why some people experience seasonal depression during autumn and winter are not fully understood, but potential explanations include:
Reduced exposure to sunlight
As days grow shorter and we spend less time outdoors in the sunlight, the body’s internal biological clock can become unbalanced. This often affects sleep, energy levels, and mood.
Imbalance in brain neurotransmitters
Low levels of serotonin—a substance that plays a key role in regulating our mood—can contribute to depressive symptoms. This balance can be negatively affected by the darkness during autumn and winter.
Altered melatonin production
During darker periods, the production of melatonin—the hormone that regulates the sleep-wake cycle—increases. This rise can contribute to increased fatigue and low mood.
Genetic factors
Heredity can also increase the risk of developing seasonal depression.
Common symptoms
The symptoms of seasonal depression are similar to those of "typical" depression; the difference is that it recurs at roughly the same time each year. The nature of seasonal depression can also vary depending on the season.
During autumn and winter:
Low energy levels and fatigue
Reduced motivation
Increased need for sleep
Reduced ability to concentrate
Increased appetite and cravings for carbohydrates
Weight gain
Low mood or a sense of hopelessness
During spring and summer:
Difficulty sleeping

 Anxiety and irritability
Reduced appetite
Weight loss
We are here to help you
Do you recognize these symptoms? Do you think you might be suffering from seasonal depression? Or perhaps another type of anxiety-related issue? If so, it may be time to seek help. At Feelgood, we have experienced psychologists who can provide the support you need (available to those with access to Feelgood Plus). You can easily book a video consultation with a psychologist directly through the Feelgood app.
During this time, many people may experience panic without any apparent reason; some individuals—such as those working for public authorities—may be more prone to these "seasonal" conditions than the general population.
Deficiencies in certain vitamins can affect brain function, mood, and mental state; however, a lack of vitamin D or A is generally not the direct cause of hallucinations or severe panic attacks. It is important to clarify what is meant by "hallucinatory panic," as severe anxiety, panic attacks, and hallucinations are three distinct conditions.
What are the effects of a deficiency in these vitamins?
Vitamin D: A deficiency has been linked to depression and certain mood disorders, though this does not necessarily mean the vitamin deficiency is the root cause. There is insufficient evidence to suggest that a vitamin D deficiency alone causes hallucinations.
Vitamin A: A deficiency is typically associated with vision problems—most notably poor night vision—and, in severe cases, eye damage. It is not a known cause of hallucinations.
Other deficiencies: Deficiencies in vitamin B12 or folate, as well as certain physical or metabolic disorders, can also be associated with neurological or psychiatric symptoms.
What should you do? If you are experiencing this, it is best to have your doctor test your levels of vitamin D, B12, and folate—along with other tests, if necessary—based on your symptoms. If you are truly experiencing hallucinations, do not delay in seeking a medical evaluation; there are many possible causes, and it should not be attributed solely to a vitamin deficiency.
To help you be more specific, I have an important question:
When you say "hallucinatory panic," what do you mean?
1. Intense fear and anxiety, heart palpitations, and a feeling that something terrible is happening
2. Seeing or hearing things that others do not see or hear
3. A feeling that your surroundings are unreal, confusion, or extreme fear—without actual hallucinations
4. A combination of these
If these symptoms begin suddenly, worsen rapidly, or are accompanied by severe confusion, seek medical attention immediately.

 Deficiencies in vitamins D and A can cause an individual to experience terrifying, hallucinatory states.

Social fears, apprehensions, and mental preoccupations—sometimes linked to seasonal mental health patterns, particularly during winter in parts of Europe—can be interconnected. For instance, an individual might fear being judged by others, constantly replaying their own words and actions in their mind, and worrying that they may have made a mistake or that others might form a negative opinion of them. If you experience this, know that this cycle can be managed and treated.

1. What is the difference between these states?
Social Fear: Worrying about speaking with others, being in a group setting, being observed by others, or making a mistake in front of them.

Apprehension and Anxiety: A sense of danger or unease, even when there is no clear reason for it; this is sometimes accompanied by a racing heart, physical tension, or restlessness.

Social Mental Preoccupation (Obsessive Thinking): Repetitive, unwanted thoughts—such as "Did I say something wrong?", "What are they thinking of me right now?", or "Why did I act that way?"—that are difficult to let go of.

2. How does this cycle develop?
Social Situation

Speaking with others, attending a party, or being in a group setting

Fear of being judged

"What if they mock me or think poorly of me?"

Rumination and constant self-scrutiny

Replaying conversations, analyzing how others looked at you, and seeking reassurance

Increased anxiety

The mind becomes even more sensitive to perceived danger and the judgment of others.

3. What can help?
1. Separate your thoughts from reality. Instead of saying, "They definitely judged me," try saying, "I am worried that they might have judged me, but I don’t actually know what they were thinking." 2. Do not get drawn into an endless debate with your thoughts. You do not need to prove or disprove every single thought. You can simply say, "This is just an anxious thought," and return your attention to whatever you are doing.

3. Do not avoid social situations, but take small steps. For example, have a brief conversation with someone you know, and allow the anxiety to subside gradually—without trying to control it completely.

4. Limit mental rumination. If you spend hours analyzing what you said or did after every conversation, try returning to your daily activities instead of re-examining the interaction.

5. If the issue persists, seek professional help. Cognitive Behavioral Therapy (CBT) is effective for social anxiety; if obsessive tendencies are present, Exposure and Response Prevention (ERP) can also be beneficial.

4. To provide more precise guidance,
I would like to know which of the following scenarios you experience most often.

1. Which of these do you experience most frequently?


I fear the judgment or opinions of others.

After speaking with others, I repeatedly replay my words and actions in my mind.

I feel fear and unease before entering social situations.

When speaking, my mind goes blank, or my body trembles.

I experience almost all of these.
2. When do these thoughts typically arise?


Before a meeting or conversation

While in a social setting

After an interaction has ended, when I am alone

At almost all of these times
3. To what extent has this affected your life?


It bothers me occasionally.

It occupies my mind a great deal.

It has caused me to avoid social situations or interacting with others. Your responses help us better determine whether the issue is primarily related to social anxiety, rumination and obsessions, or a combination of these; however, a definitive diagnosis requires a professional assessment.

samuel kermashani