شەرعیەتی نێودەوڵەتی تەنها لە هاوپەیمانییەکی تەندروست و شەفافدا مومکین دەبێت. ئەگینا هیچ شەرعیەتێکیان نابێت و تەنانەت هاوپەیمانییە ناڕوونەکانیش شەرعیەتی ناوخۆیان نابێت.

 

#شەرعەتی_نێودەولەتی_چوون_بە_دەست_دەیت؟

شەرعیەتی نێودەوڵەتی تەنها لە هاوپەیمانییەکی تەندروست و شەفافدا مومکین دەبێت. ئەگینا هیچ شەرعیەتێکیان نابێت و تەنانەت هاوپەیمانییە ناڕوونەکانیش شەرعیەتی ناوخۆیان نابێت

 .
لە ئەدەبیاتی سیاسی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، ئیتر شەرعیەت بە سادەیی مانای هەبوونی دەسەڵاتی سەربازی یان ئابووری نییە، بەڵکو بەستراوەتەوە بە قبوڵکردنی خۆبەخشانە لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە.
"هاوپەیمانییەکی تەندروست و شەفاف" لە چەند ڕوویەکەوە گەرەنتی ئەم شەرعیەت دەکات:
1- شەفافیەت: کاتێک ئامانج و پڕۆسەکانی هاوپەیمانییەک ڕوون دەبێتەوە، گومانی "ئەجێندای شاراوە" لەناو دەچێت و متمانەی ئەکتەرەکانی تر بەدەست دێت.
2. یاساییبوون: ئەو هاوپەیمانییانەی لەسەر بنەمای پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان و مافەکانی مرۆڤ دروست دەکرێن، لەڕووی ئەخلاقی و یاساییەوە پێشێل ناکرێن.
3- بەردەوامیی: هاوپەیمانییە نهێنییەکان یان سەپێنراوەکان بەزۆری لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخەکاندا دەلەرزن، بەڵام هاوپەیمانییە شەفافەکان بەهۆی پشتیوانی ڕای گشتی جیهانییەوە بەردەوامترن.
لەڕاستیدا ڕەنگە دەسەڵاتی ڕەق بتوانێت گۆڕانکاری بهێنێتە ئاراوە، بەڵام تەنها هێزی نەرم کە لە هاوپەیمانییەکی دڵسۆزەوە سەرچاوەی گرتووە، دەتوانێت ئەو گۆڕانکارییە بکاتە نۆرمێکی قبوڵکراوی جیهانی.
کام ڕێکخراو یان هاوپەیمانی ئۆپۆزسیۆن دژ بە ڕێژیمی ئێران لە ئێستادا زۆرترین شەرعیەتی نێودەوڵەتی هەیە، بە بۆچوونی ئێوە و دوورترین لەم پێوەرە “هاوپەیمانییەکی تەندروست و شەفاف” دوورە؟
وا دیارە هەموو نەیارانی ڕێژیمی ئێران، بە هۆکاری خۆپەرستی و تۆتالیتاری خۆیان، هیچ شەرعیەتێکی نێودەوڵەتییان نییە.
ئایا ئۆپۆزسیۆن دژی ڕێژیمی ئێران دەتوانێت هەم شەرعیەتی ناوخۆیی و هەم شەرعیەتی نێودەوڵەتی هەبێت؟
ئۆپۆزسیۆن دژ بە حکومەتێک- لەوانەش لە دۆسیەی ئێراندا- دەتوانێت هەم "شەرعیەتی ناوخۆ" و هەم "شەرعیەتی نێودەوڵەتی" بەدەستبهێنێت، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ڕوونادات و پەیوەستە بە چەند هۆکارێکی سەرەکییەوە.
1. شەرعیەتی ناوخۆ (لەناوخۆی وڵات)
ئۆپۆزسیۆن لە ناوخۆدا بە شەرعی دادەنرێت کاتێک:
بنکەیەکی کۆمەڵایەتی ڕاستەقینەی هەیە (پشتیوانی لەلایەن چینە جیاوازەکانی دانیشتووانەوە، نەک تەنها لە دەرەوەی وڵات)
بەرنامەیەکی ڕوون و بەدیل (ئابووری، سیاسی، یاسایی) دەخاتە ڕوو
یەکگرتوویی و سەرکردایەتییەکی متمانەپێکراوی هەیە
پەیوەندی کاریگەر لەگەڵ ناوخۆی وڵاتدا دەپارێزێت (نەک تەنها میدیای دەرەکی)
لە ئێران یەکێک لە تەحەددییە سەرەکییەکانی ئۆپۆزسیۆن ئەوەیە کە پارچەپارچە بووە (پاشانخوازان، کۆماریخوازان، ڕیفۆرمخوازانی دەرەوەی حکومەت، ئیتنیکەکان و هتد) و "تاکە ئەڵتەرناتیڤ" کە بتوانێت متمانەی بەربڵاوی ناوخۆیی بۆ خۆی ڕابکێشێت، هێشتا پێکنەهاتووە.
2. شەرعیەتی نێودەوڵەتی
بۆ ئەوەی ئۆپۆزسیۆن لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانی پێدا بنرێت:
دەبێت بە نوێنەری قبوڵکراوی خەڵکی وڵات هەژمار بکرێت
نیشاندانی پابەندبوون بە بنەما دیموکراسیەکان و مافەکانی مرۆڤ
توانای پەیوەندی پیشەیی لەگەڵ حکومەتەکان و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان هەبێت
بەزۆری سەرنجی جددی حکومەتەکانی تر لە بارودۆخی تایبەتدا (وەک قەیرانی توند، شۆڕش، یان داڕمانی سیاسی) ڕادەکێشێت
نموونە مێژووییەکان نیشان دەدەن کە ئۆپۆزسیۆنەکان دەتوانن دانپێدانان بەدەست بهێنن، بەڵام بەزۆری کاتێک:
حکومەتی ناوەندی لاواز بووە
یان ئۆپۆزسیۆن دەتوانێت هاوپەیمانییەکی فراوان دروست بکات
3. تەحەددای تایبەتی ئۆپۆزسیۆنی ئێران
نەبوونی یەکڕیزی و کێبڕکێی ناوخۆیی
دووری لە واقیعە ناوخۆییەکان
بێمتمانەیی بەشێک لە کۆمەڵگا بە هێزە بیانییەکان
نەبوونی پێکهاتەیەکی ڕوونی سەرکردایەتی
پوختە
لە ڕووی تیۆریەوە بەڵێ- ئۆپۆزسیۆن دەتوانێت شەرعیەتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بەدەستبهێنێت.
بەڵام لە پراکتیکدا ئەم شەرعیەت پێویستی بە پشتیوانی ڕاستەقینەی جەماوەری و یەکگرتوویی و بەرنامەیەکی ڕوون و ئەدای جێی متمانە هەیە. بەبێ ئەم فاکتەرانە، تەنانەت ئەگەر پشتیوانی دەرەکیش هەبێت، شەرعیەتی بەردەوام دروست نابێت.
ئەگەر بمانەوێ، دەتوانین بە شێوەیەکی دیاریکراوتر لێی بکۆڵینەوە کە کام ڕەوتی ئۆپۆزسیۆنی ئێران چانسی زیاتری هەیە بۆ بەدەستهێنانی ئەو شەرعیەت و بۆچی.
پێدەچێت هیچ کام لە ئۆپۆزسیۆنەکانی دژبەری کۆماری ئیسلامی هێشتا شەرعیەتی سیاسی نێودەوڵەتییان بەدەست نەهێنابێت. هۆکارەکەشی ئەوەیە لەبری ئەوەی ڕێگەیەک بۆ گەیشتن بەو شەرعییە بدۆزنەوە، دژایەتی یەکتر دەکەن و لێدان لە یەکتر دەکەن و سوکایەتی بە یەکتر دەکەن.
فراکسیۆنی پاشایەتی، ناشەرعیترین کوتلەیە کە هیچ شەرعیەتێکی ناوخۆیی و دەرەکی نییە و بەو پێیەی زۆربەی خەڵکی ئەم گرووپە توندوتیژ و قێزەون و شەڕانگێزن، ئەم گرووپە لە ڕوانگەی یاساییەوە هیچ شەرعیەتێکی یاسایی و یاسایی نییە، هەروەها لەبەر ئەوەی مافی کەسانی دیکەیان ڕەتدەکەنەوە. گروپی پاشایەتی شەرعیەتی یاسایی و کۆمپانیاکانیان نییە و ناتوانرێت تەنها بە گروپێکی سیاسی هەژمار بکرێن، بەڵکو بە گروپێکی تاوانکاری و تاوانبار هەژمار بکرێن.
نووسینی ساموێل کرماشانی

 Rewatiya navneteweyî tenê di hevpeymaniyeke saxlem û şefaf de mimkun e. Wekî din, ew ê ti rewatiyê nebînin, û heta hevpeymaniyên nezelal jî dê rewatiya navxweyî nebînin.
Di wêjeya siyasî û têkiliyên navneteweyî de, rewatî êdî tenê tê wateya hebûna hêza leşkerî an aborî, lê bi pejirandina dilxwazî ​​​​ji hêla civaka navneteweyî ve girêdayî ye.
"Hevpeymaniyeke saxlem û şefaf" vê rewatiyê bi çend awayan garantî dike:
1. Şefafî: Dema ku armanc û pêvajoyên hevpeymaniyek zelal bin, gumanên "ajandeyên veşartî" ji holê radibin û baweriya aktorên din tê bidestxistin.
2. Rewatî: Hevpeymaniyên ku li ser bingeha peymanên navneteweyî û mafên mirovan têne avakirin ji hêla exlaqî û qanûnî ve neguhêzbar in.
3. Berdewamî: Hevpeymaniyên veşartî an ferzkirî bi gelemperî dema ku şert û merc diguherin diqelişin, lê hevpeymaniyên şefaf ji ber piştgiriya raya giştî ya cîhanî domdartir in.
Bi rastî, hêza hişk dikare guhertinê bîne, lê tenê hêza nerm, ku ji hevpeymaniyeke samîmî derdikeve, dikare wê guhertinê bike normeke pejirandî ya cîhanî.
Bi raya we, niha kîjan rêxistin an hevpeymaniya opozîsyonê ya li dijî rejîma Îranê xwedî rewatiya navneteweyî ya herî zêde ye û ji vê standarda "hevpeymaniya saxlem û şefaf" herî dûr e?
Wisa xuya dike ku hemû dijberên rejîma Îranê, ji ber sedemên xwe yên xweperest û totalîter, rewatiya navneteweyî nînin.
Gelo opozîsyona li dijî rejîma Îranê dikare hem rewatiya navxweyî û hem jî ya navneteweyî hebe?
Opozîsyona li dijî hikûmetekê - di nav de di rewşa Îranê de jî - dikare hem "rewatiya navxweyî" û hem jî "rewatiya navneteweyî" bi dest bixe, lê ev yek bixweber çênabe û bi çend faktorên sereke ve girêdayî ye.
1. Rewatiya navxweyî (di hundirê welêt de)
Muxalefet li hundir wekî rewa tê hesibandin dema ku:
bingehek civakî ya rastîn hebe (piştgiriya ji beşên cûda yên nifûsê, ne tenê ji derveyî welêt)
bernameyek û alternatîfek zelal pêşkêş bike (aborî, siyasî, qanûnî)
hevgirtin û rêbertiyek pêbawer hebe
danûstandinek bi bandor bi hundirê welêt re biparêze (ne tenê medyaya derve)
Li Îranê, yek ji pirsgirêkên sereke yên muxalefetê ew e ku ew parçe parçe ye (monarşîst, komarparêz, reformîstên li derveyî hikûmetê, komên etnîkî, hwd.) û "alternatîfek yekane" ku dikare baweriya navxweyî ya berfireh bikişîne hîn nehatiye avakirin. 2. Rewatiya Navneteweyî
Ji bo ku opozîsyon di asta navneteweyî de were naskirin:
Divê ew wekî nûnerê qebûlkirî yê gelê welêt were hesibandin
Pabendbûna xwe bi prensîbên demokratîk û mafên mirovan nîşan bide
Bikaribe bi awayekî profesyonel bi hikûmet û saziyên navneteweyî re têkilî dayne
Bi gelemperî di şert û mercên taybetî de (wek krîzek giran, şoreş, an hilweşîna siyasî) bala cidî ya hikûmetên din dikişîne
Nimûneyên dîrokî nîşan didin ku opozîsyon dikarin nasnameyê bi dest bixin, lê bi gelemperî dema ku:
Hikûmeta navendî qels dibe
An jî opozîsyon dikare koalîsyonek berfireh ava bike
3. Pirsgirêkên taybetî yên opozîsyona Îranê
Nebûna yekîtî û pêşbaziya navxweyî
Dûrbûna ji rastiyên navxweyî
Bêbaweriya beşek ji civakê bi hêzên biyanî
Nebûna avahiyek rêberiya zelal
Kurte
Di teorîyê de, erê - opozîsyon dikare rewatiya navxweyî û navneteweyî bi dest bixe.
Lê di pratîkê de, ev rewatî piştgiriya rastîn a gel, hevgirtin, bernameyek zelal û performansa pêbawer hewce dike. Bêyî van faktoran, her çend piştgiriya derveyî hebe jî, rewatiya mayînde dê neyê avakirin.
Ger em bixwazin, em dikarin bi taybetî lêkolîn bikin ka kîjan herikên opozîsyona Îranê şansek çêtir heye ku vê rewatiyê bi dest bixin û çima. Wisa xuya dike ku ti ji muxalefetên dijberiya Komara Îslamî hîn rewatiya siyasî ya navneteweyî bi dest nexistiye. Sedem ev e ku li şûna ku rêyek bibînin da ku vê rewatiyê bi dest bixin, ew li dijî hev derdikevin, li hev dixin û heqaretê li hev dikin.

Fraksiyona monarşîst fraksiyona herî neqanûnî ye ku ne rewatiya navxweyî û ne jî ya derveyî heye, û ji ber ku piraniya mirovên di vê komê de tundûtûj, bêexlaq û êrîşkar in, ev kom ji perspektîfek qanûnî ve ne rewatiya qanûnî û ne jî yasayî heye, û ji ber ku ew mafên yên din înkar dikin. Koma monarşîst rewatiya qanûnî û yasayî tune ye, û ew nikarin tenê wekî komeke siyasî werin hesibandin, lê belê wekî komeke sûcdar û sûcdar.
Nivîskar Samuel Kermashani

مشروعیت بین المللی تنها در یک اتحاد سالم و شفاف امکانپذیر است. بغیر از این هیچ مشروعیتی نخواهند داشت حتی اتحادهای غیر شفاف نیز مسروعیت داخلی نیز ندارند.
در ادبیات سیاسی و روابط بین‌الملل، مشروعیت (Legitimacy) دیگر صرفاً به معنای داشتن قدرت نظامی یا اقتصادی نیست، بلکه به پذیرش داوطلبانه از سوی جامعه جهانی گره خورده است.
یک «اتحاد سالم و شفاف» از چند جهت این مشروعیت را تضمین می‌کند:
۱. شفافیت (Transparency): وقتی اهداف و فرآیندهای یک ائتلاف روشن باشد، سوءظن نسبت به «دستور کارهای پنهان» از بین می‌رود و اعتماد سایر بازیگران جلب می‌شود.
۲. قانون‌مندی: اتحادهایی که بر پایه معاهدات بین‌المللی و حقوق بشر شکل می‌گیرند، از نظر اخلاقی و حقوقی غیرقابل تعرض هستند.
۳. پایداری: اتحادهای مخفی یا تحمیلی معمولاً با تغییر شرایط لرزان می‌شوند، اما اتحادهای شفاف به دلیل حمایت افکار عمومی جهانی، ماندگاری بیشتری دارند.
در واقع، قدرت سخت (Hard Power) شاید بتواند تغییری ایجاد کند، اما تنها قدرت نرم (Soft Power) برخاسته از یک اتحاد صادقانه است که آن تغییر را به یک نُرم پذیرفته‌شده در جهان تبدیل می‌کند.
به نظر شما در حال حاضر کدام نهاد یا ائتلاف اپوزیسیون مخالف رژیم ایران میتوانند مشروعیت  بین‌المللی بیشترین فاصله را با این استاندارد «اتحاد سالم و شفاف» دارد؟
بنظر میرسد تمامی مخالفان رژیم ایران به دلایل خودخواهانه و تمامیتخواهانه های خود هیچ مشروعیت بین المللی ندارند .
آیا اپوزیسیون مخالف رژیم ایران میتوانند مروعیت داخلی و بین المللی را داشته باشند؟
اپوزیسیونِ مخالف یک حکومت—از جمله در مورد ایران—می‌تواند هم «مشروعیت داخلی» و هم «مشروعیت بین‌المللی» به‌دست آورد، اما این موضوع خودبه‌خود اتفاق نمی‌افتد و به چند عامل کلیدی بستگی دارد.
۱. مشروعیت داخلی (در داخل کشور)
اپوزیسیون زمانی در داخل مشروع تلقی می‌شود که:
پایگاه اجتماعی واقعی داشته باشد (حمایت اقشار مختلف مردم، نه فقط در خارج از کشور)
برنامه و آلترناتیو مشخص ارائه دهد (اقتصادی، سیاسی، حقوقی)
انسجام و رهبری قابل‌اعتماد داشته باشد
ارتباط مؤثر با داخل کشور حفظ کند (نه صرفاً رسانه‌ای از بیرون)
در ایران، یکی از چالش‌های اصلی اپوزیسیون این است که پراکنده است (سلطنت‌طلب، جمهوری‌خواه، اصلاح‌طلب برون‌حکومتی، گروه‌های قومی و …) و هنوز یک «بدیل واحد» شکل نگرفته که بتواند اعتماد گسترده داخلی را جلب کند.
۲. مشروعیت بین‌المللی
برای اینکه اپوزیسیون در سطح جهانی به رسمیت شناخته شود:
باید نماینده قابل‌قبول مردم کشور تلقی شود
پایبندی به اصول دموکراتیک و حقوق بشر را نشان دهد
بتواند با دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی تعامل حرفه‌ای داشته باشد
معمولاً در شرایطی خاص (مثل بحران شدید، انقلاب یا فروپاشی سیاسی) توجه جدی دولت‌های دیگر را جلب می‌کند
نمونه‌های تاریخی نشان می‌دهد که اپوزیسیون‌ها می‌توانند به رسمیت برسند، اما معمولاً زمانی که:
حکومت مرکزی تضعیف شده باشد
یا اپوزیسیون بتواند اتحاد گسترده‌ای ایجاد کند
۳. چالش‌های خاص اپوزیسیون ایران
عدم وحدت و رقابت داخلی
فاصله با واقعیت‌های داخل کشور
بی‌اعتمادی بخشی از جامعه به نیروهای خارج‌نشین
نبود ساختار رهبری مشخص
جمع‌بندی
در تئوری، بله—اپوزیسیون می‌تواند مشروعیت داخلی و بین‌المللی کسب کند.
اما در عمل، این مشروعیت نیازمند حمایت واقعی مردم، انسجام، برنامه روشن، و عملکرد قابل‌اعتماد است. بدون این عوامل، حتی اگر حمایت خارجی هم وجود داشته باشد، مشروعیت پایدار شکل نمی‌گیرد.
اگر بخواهیم، می‌توانیم مشخص‌تر بررسی کنیم که کدام جریان‌های اپوزیسیون ایران شانس بیشتری برای کسب این مشروعیت دارند و چرا.
به نظر میرسد هنوز هیچ کدام از اپوزیسیون مخالف جمهوری اسلامی مشروعیت سیاسی بین المللی را کسب نکرده است دلیلش ان است که آنها بجای پیدا کردن راهی برای رسیدن به این مشروعیت با یکدیگرذ مخالفت میکنند و به یکدیگر را میکوبند و توهین میکنند به یکدیگر. 
طیف سلطنت طلب نامشروغترین طیفی هستند که هیچ مشروعیت داخلی و خارجی ندارند و چون بیشتر افراد این گروه خشونتگرا هستند و فحاش هستند و پرخاشگر  بنابر این این گروه از نظر قانونی هیچ مشروعیت قانونی و حقوقی ندارند و چون حقوق دیگران را نفی میکنند. گروه سلطنت طلب فاقد مشروعیت حقوقی و صنفی و نمیتوان آنها صرفا گروهی سیاسی قلمداد کرد بلکه یک گروه جنایی و مجرم باید قلمداد کرد.
با قلم ساموئیل کرماشانی