چون مێشکی مروڤەکان دەشورنەوە؟ چون مێشکی کورد دەشورنەوە

 

#کورد_و_دۆژمنانی_کورد_و_حیزبە_سیاسیەکانی_کورد

چون مێشکی مروڤەکان دەشورنەوە؟
چون مێشکی کورد دەشورنەوە.
بەشیک لە حیزبە سیاسیەکانی کوردستان لە جیاتی  فێر کردنی  مروڤەکان بو ئازادی وەلات و نیشتمان گەنجانی کورد فێری کەسپرەستی دەکەن و لە ریگای ئازادی وەلات و خوشەویستی بو وەلات بە لاریەدا دەبن.

 

 
("چون مێشکی کورد دەشورنەوە؟") وەڵامێکی گشتی و سادەی نییە، چونکە هیچ نەتەوە یان گرووپێک بە شێوەی گشتی "مێشکی دەشۆردرێتەوە" ناوەندرێت. بەڵام هەموو کۆمەڵگاکان دەتوانن لە ژێر کاریگەری پڕۆپاگەندە، فێرکردنی یەک‌لایەن، یان هەواڵی هەڵە بن.
هۆکارە باوەکان ئەمانەن:
میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کە زانیاری یەک‌لایەن بڵاودەکەنەوە.
پەروەردە یان فێرکردن کە جیاوازی بیرۆکەکان پیشان نادات.
فشارە کۆمەڵایەتی و سیاسی بۆ هاورێیبوون لەگەڵ بیرۆکەی زۆرینە.
نەبوونی هەلی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و سەرچاوەی جیاواز.
ئەم دیاردەیە تایبەت بە کورد نییە؛ لە زۆر وڵات و کۆمەڵگای جیهاندا دەبینرێت.
(بۆ نموونە لە ڕووی سیاسی، ئاینی یان میدیایی)، دەکرێت زیاتر ڕوونی دەکەینەوە  تا وەڵامێکی وردتر بو خوینەران  بدەم.
شۆردنەوەی مێشک (Brainwashing) بریتییە لە کاریگەری کردنە سەر بیر و باوەڕ و هەڵسوکەوتی کەسێک بە شێوەیەکی بەردەوام، تا بە ئاستێک بیروباوەڕی پێشووی بگۆڕێت.
ئەمە زۆرجار بە ڕێگای ئەمانە دەکرێت:
دووبارەکردنەوەی هەمان پەیام بەردەوام.
سنووردارکردنی زانیاری و ڕێگرتن لە بیروڕای جیاواز.
بەکارهێنانی ترس، هەست بە تاوان، یان هەست بە سزادان.
فشار و کاریگەریی گرووپی کۆمەڵایەتی.
دروستکردنی متمانەی تەواو بە سەرکردە یان دامەزراوەیەک.
لە روانناسی، زۆربەی پسپۆڕان پێیان وایە گۆڕینی باوەڕی مرۆڤ زۆر ئاڵۆزترە لەوەی وشەی «شۆردنەوەی مێشک» پیشانی دەدات. زۆرجار پەروەردە، بانگەشە، پڕۆپاگەندە، فشارە کۆمەڵایەتی و ئەزموونی ژیان هاوبەش دەبن لە گۆڕینی بیر و باوەڕی مرۆڤ.
 (وەک لە ئاین، سیاست یان کەلتور) ـە، دەتوانم ئەوەش بە جیاوازی ڕوون دەکەینەوە. 
مێشک شۆردن لە چەند بوارێکدا ڕوودەدات، وەک ئایین و سیاسەتی دیکتاتۆری و تاکگەرایی. لە ڕاستیدا پارت و گروپە سیاسییەکان، ئەوەی ئێمە لەبارەیانەوە ئەزموونمان کردووە، زیاتر هەوڵی شۆردنی مێشکی تاکەکانیان داوە، بەرەو تاکگەرایی لەبری دیموکراسی و نیشتمانپەروەری بەرەو تاکگەرایی بردوون.
مێشک شۆردن جۆرێکە لە ئەشکەنجەدانی دەروونی و گوشار لەسەر تاک بۆ ئەوەی ملکەچی خواستی ئەو کەسانە بێت لە ئاستی سەرکردایەتیدا کە وەک باندێکی مافیا مامەڵە دەکەن بۆ ئەوەی ببنە هێزێکی پێشکەوتنخواز و ئازادیخواز کە هەنگاو بنێتە سەر ڕێگای ئازادی و دیموکراسی و کەرامەتی مرۆڤایەتی. وە هەموو هەڵسوکەوتی ئەو حیزبانە پێچەوانەی دروشمەکانیانە و بە کردەوەش شتێکە و لە دروشمیشدا درۆکردن لەگەڵ خۆیان و میللەت شتێکی ترە.
بەشێک لە مێشک شۆردنەکە دەگەڕێتەوە بۆ هەژاری.

 خەڵکی هەژار ناچارن ملکەچی هەر داواکارییەک بن کە لەسەریان بکرێت بۆ ئەوەی لقە نانێک دەست بکەوێت بۆ ئەوەی سکیان پڕ بکاتەوە.
بەشێکی تریش ناچار دەکرێت ملکەچی بەشێک لە داواکارییەکانی ئەو باندە مافیایانە بن لە پێناو پاراستنی ژیان و مانەوەیان.

لە نێو ئەو حزبە کوردیانەی کە هەوڵی شۆردنی مێشکی ئەو گەنجانە دەدەن کە پەیوەندییان بە ڕیزەکانیانەوە کردووە، عەبدوڵا موهتەدی لە قۆناغی یەکەمدا کەسێکی نەخۆشی دەروونی نەرگسییە و لە قۆناغی دووەمیشدا پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران و حەدکا و پارتی بارزانی کە پێشتر بۆگەن بووە و خزمەتکاری دوژمنانی نەتەوەی کوردە و دوژمنی گەورەی میللەتی کوردە..

دوژمنان چۆن مێشکی گەلانی غەیرە کورد دەشۆن؟
بۆ نموونه عه ڕه ب و فارس و تورک هه میشه هه وڵیان داوه مێشکی لاوانی کورد بشۆن بۆ به ڕژه وه ندی خۆیان به شێوه یه کی جۆراو جۆر. مێژووی میللەتی کوردیان دزیوە، پاشان لە ڕێگەی قوتابخانەکانەوە گەنجانیان وای لێکردوە باوەڕی بەوە هەبێت کە ئەوەی ئەوان دەیڵێن ڕاستە و هەرچی ئەوانی تر دەیڵێن درۆیە.
1- توانیویانە تا ڕادەیەک لە ڕێگەی ئایینەوە ئامانجەکانیان بگەن، وە بەهۆی نەزانین و نەخوێندەواری میللەتەوە بە خراپ بەکاریان هێناوە.
2. بە دزینی مێژووی نەتەوەی کورد و واکردنی گەنجانی کورد باوەڕ بەم مێژووە ساختەیە.
3. بە سەرکوتکردن و کوشتن و تۆقاندنی گەنجانی کورد هەوڵیان داوە مێشکی گەنجان بشۆن و پڕوپاگەندەی بێکۆتایی هەیە بۆ تیشک خستنە سەر بەشێک لە خەڵکی خۆیان و هەوڵدان بۆ ئەوەی کورد مێژووی خۆی لەبیربکات، بەتایبەتی گەنجی کورد.
4- هەوڵدان بۆ ئەوەی هەندێک لە سەرکردە بێ تواناکانی کورد، وەک بنەماڵەی بارزانی و ژمارەیەکی دیکە، کە سەرکردەکانیان بە کۆتری ئاشتەوایی ناودەبەن، لە کاتێکدا ئەمە وا نییە و ئەم بێمانایە تەنها دروشمێکی فریودان و درۆیە.
شۆردنی مێشک یان "ئەندازیاری بیرکردنەوە"ی گەلان پرۆسەیەکی ئاڵۆز و وردە وردە و شاراوەیە کە بەزۆری لە ڕێگەی ئامرازە نەرم و میدیاییەکانەوە ڕوودەدات. ئامانجی سەرەکی ئەم کارە گۆڕینی شوناس و بەها و دڵسۆزی نەتەوەیەک بە قازانجی وڵاتی دەستدرێژکارە. شێوازە سەرەکییەکانی مێشک شۆردنی گەلان: دەستکاریکردنی واقیع لە ڕێگەی میدیاوە:

 دووبارەکردنەوەی بەردەوامی هەواڵی لایەنگری بۆ گۆڕینی تێڕوانینی خەڵک بۆ ڕاستییەکان. دروستکردنی قەیرانی ناسنامە: پرسیارکردن لە مێژوو و کولتوور و شەرەفە نەتەوەییەکان بۆ دروستکردنی هەستی بێهیوایی. 

گەورەکردنی لاوازییەکان: گرنگیدانێکی زۆر بە کێشە ناوخۆییەکان بۆ ئەوەی خەڵک لە داهاتووی وڵاتەکەیان بێهیوا بن. دوژمنایەتی و دابەشبوون: هاندانی دابەشبوونی نەتەوەیی و ئایینی و چینایەتی بۆ لەناوبردنی یەکگرتوویی نەتەوەیی. قارەمانێتی ساختە: ناساندنی مۆدێل و شێوازی ژیانی ڕۆژئاوایی یان نامۆ وەک تاکە ڕێگا بۆ ڕزگاربوون و پێشکەوتن. کۆنتڕۆڵکردنی ڕەوتی زانیاری:

 سانسۆرکردنی ڕاستییە ئەرێنییەکان و تیشک خستنە سەر دەنگۆی بێ بنەما بۆ دروستکردنی خولگەیەکی بێدەنگی. کاریگەری پەروەردەیی: گۆڕینی کتێبی خوێندن بە شێوەیەکی نادیار یان پێشخستنی زانستە مرۆییە لایەنگرەکان لە زانکۆکاندا. قۆناغەکانی پڕۆسەی گۆڕینی عەقڵیەتی کۆمەڵگا 1. بەستن: لەرزۆکی بیروباوەڕی نەریتی و دروستکردنی گومان لە بەها سەقامگیرەکانی کۆمەڵگا. 2- گۆڕان: هێنانە ناوەوەی وردە وردە چەمک و بەها و نۆرمێکی نوێ بۆ ناو مێشکی جەماوەر.

 3- بەستنەوەی دووبارە: چەسپاندنی بیروباوەڕی نوێ بۆ ئەوەی مرۆڤ هەست بکات ئەو بیرکردنەوانە هی خۆیانە. ئامرازەکانی جێبەجێکردن تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان فیلم و بەرنامەی تەلەفزیۆنی یارییە ڤیدیۆییەکان مافەکانی مرۆڤ بناغەکان درۆ دەنگۆی بێ بنەما ئەگەر ویستت دەتوانین بەردەوام بین لە گفتوگۆ لەسەر ئەم بابەتە. 

بۆ پشکنینی وردتر، تکایە دیاری بکە کە حەز دەکەیت سەرنجمان لەسەر کام بەشە بێت: پێداچوونەوە بە نموونە مێژووییەکانی مێشک شۆردنی گەلان شێوازەکانی بەرپەرچدانەوە و بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە لە دژی شەڕی نەرم ڕۆڵی ئەلگۆریتمەکانی سۆشیال میدیا لە ڕێنماییکردنی ڕای گشتیدا.

مێشک شۆردن لە چەند بوارێکدا ئەنجام دەدرێت، وەک ئایین، سیاسەتی دیکتاتۆری، تاکگەرایی. لە ڕاستیدا پارت و گروپە سیاسییەکان، ئەوەی ئێمە لەو بارەیەوە ئەزموونمان کردووە، زیاتر هەوڵی شۆردنی مێشکی تاکەکانیان داوە، تاکەکان بەرەو تاکگەرایی و لەبری دیموکراسی و نیشتمانپەروەری بردووە.
مێشک شۆردن یان ڕازیکردنی زۆرەملێ پرۆسەیەکی سیستماتیکە بۆ لەناوبردنی شوناسی پێشووی تاک و جێگرتنەوەی بە بیروباوەڕی نوێ. ئەم دیاردەیە لە چوارچێوەیەکی سیاسی (وەک ڕژێمە تۆتالیتارییەکان) یان لە چوارچێوەیەکی ئایینیدا (وەک مەزهەبە توندڕەوەکان) بنەمای دەروونی هاوشێوە و میکانیزمی جێبەجێکردن پەیڕەو دەکات.

 ئامانجی سەرەکی ئەم پرۆسەیە کۆنترۆڵکردنی تەواوەتییە بەسەر بیرکردنەوە و هەست و ڕەفتارەکانی تاکدا.
بۆ نمونە ناکۆکی نێوان حزبەکان بەشێکە لە شۆردنی مێشکی ئەو حزبانە، کە مێشکی لایەنگرانی خۆیان دەشۆن، جا چ لەڕووی میدیا و فەزای ئەلیکترۆنیەوە بێت یان لەناو حزبدا. 

زۆربەی حیزبە کوردییەکان، بەداخەوە، بەدوای سەرکردەپەرستی و تاکگەرایی و مێشک شۆردنی ئەندامەکانیاندا بوون و هەموویانن.
لەم بەشەی خوارەوەدا قۆناغە سەرەکییەکان و شێوازەکانی جێبەجێکردنی شۆردنی مێشک لە هەردوو بوارەکەدا دەکۆڵرێتەوە. قۆناغە سەرەکییەکانی پرۆسەی شۆردنی مێشک بەپێی مۆدێلە دەروونییەکان، ئەم پرۆسەیە بەزۆری سێ قۆناغی بەردەوام لەخۆدەگرێت: Unfreezing: شکاندنی ناسنامە و بیروباوەڕ و خۆبەگەورەزانینی تاک بە دروستکردنی قەیرانی دەروونی. گۆڕانکاری: 

ناساندنی ئایدۆلۆژیایەکی نوێ وەک تاکە ڕێگا بۆ ڕزگارکردن و بنیاتنانەوەی کەسایەتی تاک. دووبارە بەستنەوە: چەسپاندنی بیروباوەڕی نوێ و تێکەڵکردنی تاک لە سیستەم یان کولتدا. شێوازەکانی جێبەجێکردن لە مێشک شۆردنی سیاسیدا حکومەتە تۆتالیتاریەکان و لایەنە توندڕەوەکان ئامرازی ڕەقەکاڵا و نەرمەکاڵا ئاڵۆزەکان بەکاردەهێنن بۆ کۆنترۆڵکردنی جەماوەر یان دیلەکان:

 دابڕانی کۆمەڵایەتی: بڕینی پەیوەندی تاک لەگەڵ خێزان و هاوڕێ و میدیای سەربەخۆ. پڕوپاگەندەی بەردەوام: دووبارەکردنەوەی بێکۆتایی دروشم و زانیاری ئاراستەیی لە ڕێگەی میدیای فەرمییەوە. دروستکردنی دوژمنێکی گریمانەیی: پێناسەکردنی "دوژمنی هاوبەش" بۆ یەکخستنی تاکەکان و پاساوهێنانەوە بۆ ڕەفتارە توندڕەوەکان. ترس و تۆقاندن: بەکارهێنانی هەڕەشە، زیندانیکردن، یان ئەشکەنجەی دەروونی بۆ ملکەچکردنی خۆپیشاندەران.

 چاودێری بەکۆمەڵ: هاندانی هاوڵاتیان یان ئەندامان بۆ سیخوڕیکردن بەسەر یەکتری و ڕاپۆرتکردنی بچوکترین سەرپێچی. دووبارە نووسینی مێژوو: دەستکاریکردنی ڕاستییە مێژووییەکان لە سیستەمی پەروەردەدا بۆ شەرعیەتدان بە ئایدۆلۆژیای دەسەڵاتدار.

 شێوازەکانی جێبەجێکردن لە مێشک شۆردنی ئایینی و تائیفیدا. کولت و گروپە ئاینییە توندڕەوەکان بەزۆری سەرنجیان لەسەر لایەنە سۆزداری و ڕۆحی و تاوانبارییەکانە: بۆردومانی خۆشەویستی: سەرنجڕاکێشانی سەرەتایی تاکەکان بە سۆزێکی چڕ و سەرنجی زیادەڕۆیی و دروستکردنی هەستی سەربەخۆیی. لاوازکردنی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە: شەیتانکردنی گومان و پرسیارەکان، و هاندانی گوێڕایەڵی کوێرانە بۆ سەرۆکی کولتەکە. 

دروستکردنی هەستێکی قووڵی تاوانباری: تاوانبارکردنی بیروباوەڕی پێشووی تاک بۆ کێشەکانی و چاندنی پێویستی پاککردنەوەی ڕۆحی. کۆنترۆڵی زانیاری: قەدەغەکردنی خوێندنەوەی کتێب یان ماڵپەڕەکان لە دەرەوەی چوارچێوەی پەسەندکراوی کولتەکە. گۆڕینی شێوازی ژیان: ڕێکخستنی هەموو کاتژمێرەکانی ڕۆژ بە ڕێوڕەسم و نوێژ و ئەرکی ماندووکردن بۆ ڕێگریکردن لە بیرکردنەوە. ئازاد. ئاپۆکالیپس: 

دروستکردنی ئەو باوەڕە کە جیهانی دەرەوە گەندەڵە و تەنها ئەندامانی کولتەکە ڕزگاریان دەبێت. خشتەی بەراوردکاری مێشک شۆردنی سیاسی و ئایینیپێشاندەرچوارچێوەی سیاسی کۆنتێکستی ئایینی/تایفی میحوەرێکی سەرەکی دەسەڵات سەرکردەی کاریزماتیک، حزب یان دەوڵەت سەرکردەی ڕۆحی، گورو یان دەقەکانی کولت پاڵنەرە سەرەتاییەکانسەرنجڕاکێشاندادپەروەری کۆمەڵایەتی، ناسیۆنالیزم یان ئاسایش ڕزگارکردنی ڕۆحی، ڕاستی ڕەها و ئاشتی ناوەوەبوارێکی سەرەکی کۆنترۆڵکردنیاساکانی دراکۆنی، پۆلیس و پڕوپاگەندە مامەڵەکردن لەگەڵ تاوانباری، هەڕەشەی سزا و ڕەتکردنەوەی ڕۆحی ئامانجی کۆتایی مانەوەی سیستەمی سیاسی و گوێڕایەڵی مەدەنیدڵسۆزی ڕەها بۆ کولت و قوربانیدانی ناسنامەی تاکبۆ زیاتر لەسەر مێژوو و ڕەهەندە دەروونییەکانی ئەم دیاردەیە، دەتوانن بابەتی ⁠مێشک شۆردن لە وراستیەکان  ببینن.
نووسینی ساموێل کرماشانی پسپۆڕی ڕەفتار و کۆمەڵایەتی

 Ew çawa mêjiyê mirovan dişon?
Ji ber ku ew mêjiyê Kurdan dişon.
Li şûna ku mirovan fêrî azadkirina welat û welat bikin, hin partiyên siyasî yên Kurd ciwanên Kurd fêrî xweperestiyê dikin û ji rêya azadî û evîna welat şaş dibin.

("Ew çawa mêjiyê Kurdan dişon?") Bersiveke giştî û hêsan tune ye, ji ber ku bi gelemperî tu netewe an kom "nayê şuştin". Lê hemî civak dikarin ji hêla propagandayê, hînkirina yekalî, an dezînformasyonê ve bandor bibin.
Sedemên hevpar ev in:
Medya û torên civakî yên ku agahdariya yekalî belav dikin.
Perwerde an hînkirina ku cûdahiyên ramanan nîşan nade.
Zextên civakî û siyasî ji bo dostaniya bi ramanên piraniyê re.
Nebûna derfetan ji bo ramana rexnegir û çavkaniyên cûda.
Ev diyarde ne tenê ji bo Kurdan e; Ew li gelek welat û civakên cîhanê tê dîtin.
(Bo nimûne, siyasî, olî an medyayî), em dikarin bêtir rave bikin da ku bersivek berfirehtir bidin xwendevanan.
Şuştina mêjî pêvajoya bandorkirina domdar a raman, bawerî û tevgerên mirovekî ye da ku baweriyên wan ên berê heya radeyekê biguhezîne.
Ev yek pir caran bi van rêbazan tê kirin:
Dubarekirina heman peyamê her dem.
Sînorkirina agahdariyê û pêşîgirtina li ramanên cuda.
Bikaranîna tirs, sûcdarî, an hestên cezakirinê.
Zext û bandora komên civakî.
Avakirina baweriyek bêkêmasî bi rêber an saziyekê.
Di psîkolojiyê de, piraniya pisporan bawer dikin ku guhertina baweriyên mirovan ji ya ku peyva "şuştina mejî" pêşniyar dike pir tevlihevtir e. Perwerde, parêzvanî, propaganda, zexta civakî û ezmûna jiyanê pir caran beşdarî guhertina raman û baweriyên mirovan dibin.
(wek di ol, siyaset an çandê de), ez dikarim vê yekê bi awayên cûda rave bikim.
Şuştina mejî di çend waran de çêdibe, wek ol, siyaseta dîktatorî, û takekesiyê. Bi rastî, partî û komên siyasî, tiştê ku me li ser wan tecrûbe kiriye, hewl dane ku mejiyê kesan bişon, wan ber bi takekesiyê ve bibin li şûna demokrasî û welatparêziyê.
Şuştina mejî celebek îşkenceya psîkolojîk û zextê ye li ser takekes da ku xwe radestî daxwazên kesên di asta serokatiyê de bike ku mîna çeteyek mafyayê tevdigerin da ku bibin hêzek pêşverû û azadîxwaz ku li ser rêya azadî, demokrasî û rûmeta mirovan gav diavêje. Hemû tevgerên van partiyan li dijî dirûşmeyên wan in û di pratîkê de tiştek e û di dirûşmeyan de derewan li xwe û neteweyê dikin tiştek din e.
Beşek ji şuştina mêjî ji ber xizaniyê ye. Xelkê xizan neçar in ku ji bo perçeyek nan ji bo têrkirina zikê xwe, her daxwaza ku ji wan tê kirin, qebûl bikin.
Yên din neçar in ku ji bo parastina jiyana xwe, hin daxwazên çeteyên mafyayê qebûl bikin.

 Dijmin çawa mejiyê neteweyên ne-kurd dişon?
Bo nimûne, Ereb, Faris û Tirkan her tim hewl dane ku bi awayên cûrbecûr mejiyê ciwanên Kurd ji bo berjewendiya xwe bişon. Wan dîroka neteweya Kurd dizîn, dû re bi rêya dibistanan ciwanan han dane bawerkirin ku tiştê ku ew dibêjin rast e û tiştê ku yên din dibêjin derew e.
1. Ew heta radeyekê bi rêya olê karîne bigihîjin armancên xwe, û ji ber nezanî û nexwendina neteweyê ew bi xeletî bikar anîne.
2. Bi dizîna dîroka neteweya Kurd û handana ku ciwanên Kurd bi vê dîroka sexte bawer bikin.
3. Bi tepeserkirin, kuştin û tirsandina ciwanên Kurd, wan hewl dane ku mejiyê ciwanan bişon, û propagandayek bêdawî heye ku hin ji gelê xwe ronî bikin û hewl bidin ku Kurdan dîroka xwe, nemaze ciwanên Kurd, ji bîr bikin.
4. Hewl didin ku hin ji rêberên bêkêr ên Kurd, wekî malbata Barzaniyan û hejmareke din, ku rêberên xwe wekî kevokên lihevhatinê bi nav dikin, bikin, lê ev ne rast e û ev bêwate tenê sloganek xapînok û derew e.
Şuştina mêjî an "endezyariya ramanê" ya neteweyan pêvajoyek tevlihev, gav bi gav û veşartî ye ku bi gelemperî bi rêya amûrên nerm û medyayî pêk tê. Armanca sereke ya vê xebatê ew e ku nasname, nirx û dilsoziya neteweyekê li gorî berjewendiyên welatê êrîşkar biguherîne. Rêbazên sereke yên şuştina mêjî ya neteweyan: Manîpulekirina rastiyê bi rêya medyayê: Dubarekirina berdewam a nûçeyên alîgir ji bo guhertina têgihîştina mirovan a rastiyan. Afirandina krîzek nasnameyê: Pirsyarkirina dîrok, çand û rûmetên neteweyî ji bo afirandina hestek bêhêvîbûnê. Mezinkirina qelsiyan: Balkişandina giran li ser pirsgirêkên navxweyî da ku mirov ji pêşeroja welatê xwe bêhêvî bibin. Dijminatî û dabeşbûn: Teşwîqkirina dabeşbûnên etnîkî, olî û çînî ji bo hilweşandina hevgirtina neteweyî. Qehremaniya derewîn: Danasîna model û şêwazên jiyanê yên rojavayî an biyanî wekî yekane rêya rizgarî û pêşkeftinê. Kontrolkirina herikîna agahdariyê: Sansurkirina rastiyên erênî û ronîkirina gotegotên bê bingeh ji bo afirandina spiralek bêdengiyê. Bandora perwerdehiyê: Guhertina pirtûkên dersê bi nermî an pêşvebirina zanistên mirovî yên alîgir di zanîngehan de. Qonaxên pêvajoya guhertina zîhniyeta civakê 1. Veqetandin: Hejandina baweriyên kevneşopî û afirandina gumanan di nirxên sabît ên civakê de. 2. Guhertin: Danasîna gav bi gav a têgeh, nirx û normên nû di hişê girseyan de. 3. Ji nû ve cemidandin: Yekkirina baweriyên nû da ku mirov hîs bikin ku ev raman ên wan in. Amûrên Pêkanînê Torên Civakî Fîlm û Bernameyên TV-yê Lîstikên Vîdyoyî Mafên Mirovan Bingeh Derew Gotegotên Bêbingeh Ger hûn bixwazin, em dikarin li ser vê mijarê axaftinê bidomînin. Ji bo lêkolînek berfirehtir, ji kerema xwe diyar bikin ka hûn dixwazin em li ser kîjan beşê bisekinin: Nirxandina mînakên dîrokî yên şuştina mejiyê neteweyan Rêbazên bersivdayînê û ramana rexnegir li dijî şerê nerm Rola algorîtmayên medyaya civakî di rêberiya raya giştî de

 Şuştina mêjî di çend waran de tê kirin, wek ol, siyaseta dîktatorî, takekesî. Bi rastî, partî û komên siyasî, tiştên ku me li ser wê ceribandine, bi piranî hewl dane ku mêjiyê kesan bişon, kesan ber bi takekesî ve bibin û li şûna demokrasî û welatparêziyê.
Şuştina mêjî an jî razîkirina bi zorê pêvajoyek sîstematîk e ku nasnameya berê ya kesekî têk dibe û bi baweriyên nû tê guhertin. Ev diyarde prensîbên psîkolojîk û mekanîzmayên pêkanîna wekhev dişopîne, çi di çarçoveyek siyasî de (wek rejîmên totalîter) an jî di çarçoveyek olî de (wek mezhebên tundrew). Armanca sereke ya vê pêvajoyê kontrola tevahî li ser raman, hest û tevgerên takekes e.
Bo nimûne, cûdahiyên di navbera partiyan de beşek ji şuştina mêjiyê van partiyan in, ku mejiyê alîgirên xwe dişon, çi di warê medyayê û sîber-cîhanê de an jî di nav partiyê de. Mixabin, piraniya partiyên Kurdî hemî li pey perestina rêber, takekesî û şuştina mêjiyê endamên xwe bûne û dikin.
Li jêr, qonax û rêbazên sereke yên pêkanîna şuştina mêjî di her du waran de têne lêkolîn kirin. Qonaxên sereke yên pêvajoya şuştina mêjî Li gorî modelên psîkolojîk, ev pêvajo bi gelemperî sê qonaxên berdewam dihewîne: Vekirina cemidandinê: şikandina nasname, bawerî û xwerêzgirtina takekesî bi afirandina krîzên derûnî. Guhertin: danasîna îdeolojiyek nû wekî yekane rêya xilaskirin û ji nû ve avakirina kesayetiya takekesî. Ji nû ve cemidandin: xurtkirina baweriyên nû û entegrekirina takekesî di nav sîstem an kultê de. Rêbazên bicîhkirinê di şuştina mêjî ya siyasî de Hikûmetên totalîter û partiyên radîkal amûrên nermalav û hardware yên tevlihev bikar tînin da ku girseyan an jî dîlgirtiyan kontrol bikin: Tecrîda civakî: qutkirina têkiliya takekesî bi malbat, heval û medyaya serbixwe re. Propagandaya berdewam: dubarekirina bêdawî ya slogan û agahdariya arasteyî bi rêya medyaya fermî. Afirandina dijminekî hîpotetîk: destnîşankirina "dijminekî hevpar" ji bo yekkirina takekesan û rewakirina tevgerên tundrew. Tirs û Çavdêrîkirin: Bikaranîna gef, girtin, an îşkenceya psîkolojîk ji bo bindestkirina xwepêşanderan. Çavdêriya girseyî: Teşwîqkirina welatiyan an endaman ji bo sîxuriya hevûdu û ragihandina binpêkirinên herî piçûk. Ji nû ve nivîsandina dîrokê: Manîpulekirina rastiyên dîrokî di pergala perwerdehiyê de ji bo rewakirina îdeolojiya serdest. Rêbazên bicîhkirinê di şuştina mêjî ya olî û mezhebî de. Girûp û komên olî yên tundrew bi gelemperî li ser aliyên hestyarî, giyanî û sûcdariyê disekinin: Bombekirina evînê: Destpêkê kişandina kesan bi hezkirinek tund, baldariyek zêde û afirandina hestek aîdiyetê. Lawazkirina ramana rexnegir: Guman û pirsan şeytanîzekirin, û teşwîqkirina îtaeta kor ji serokê girûpê re. Afirandina hestek kûr a sûcdariyê: Sûcdarkirina baweriyên berê yên kesane ji bo pirsgirêkên wan û çandina pêdiviya paqijkirina giyanî. Kontrolkirina agahdariyê: Qedexekirina xwendina pirtûk an malperan li derveyî çarçoveya pejirandî ya girûpê. Guhertina şêwaza jiyanê: Rêkxistina hemî demjimêrên rojê bi rêûresm, dua û karên westiyayî da ku pêşî li fikirînê bigirin. Belaş. Apokalîps: Afirandina baweriya ku cîhana derve gendel e û tenê endamên girûpê dê werin xilas kirin. Tabloya berawirdkirinê ya şuştina mêjiyê siyasî û olîNîşanderÇarçoveya siyasîÇarçoveya olî/mezhebîMihwera sereke ya hêzêRêberê karîzmatîk, partî an dewletMesajên rêberê giyanî, guru an kultMotîvasyona serekeCizbûnEdaleta civakî, neteweperwerî an ewlehîRizgariya giyanî, rastiya mutleq û aştiya hundirînQada sereke ya kontrolêQanûnên drakonî, polîs û propagandaHestên sûcdariyê, gefên cezakirinê û redkirina giyanîArmanca dawînMayîna pergala siyasî û guhdariya sivîlDilsoziya mutleq ji bo kult û qurbanîdana nasnameya takekesîJi bo bêtir agahdarî li ser dîrok û aliyên psîkolojîk ên vê diyardeyê, hûn dikarin gotara ⁠Şuştina mêjiyê li ser  em website  bibînin.

Di nav partiyên Kurdî de ku hewl didin mejiyê ciwanên ku tevlî refên wan bûne bişon, Abdullah Muhtedî di qonaxa yekem de nexweşekî derûnî yê narsîsîst e, û di qonaxa duyem de jî Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, Hadka, û partiya Barzaniyê ku jixwe qirêj bûye û xizmetkarê dijminên neteweya Kurd e û dijminê mezin ê neteweya Kurd e.
Nivîskar: Samuel Kermashani Pisporê tevgerî û civakî