خۆبەگەورەزانین هەستێکی گشتی و ناوەکییە بە بەها لەخۆیدا (من بەنرخم)، لەکاتێکدا متمانە بەخۆبوون بریتییە لە باوەڕبوون بە توانا و لێهاتووییەکانی مرۆڤ بۆ ئەنجامدانی کارەکان (دەتوانم). خۆبەگەورەزانین ڕەگی (بوون) و متمانە بەخۆبوون لقە (توانا)؛ بۆیە مرۆڤ دەتوانێت لە شتێکدا لێهاتوو بێت بەڵام خۆی وەک بەنرخ نەبینێت.

 

#خۆ_بە_گەورە_زانین 

#باوەر_بەخو_بون_ 

خۆبەگەورەزانین هەستێکی گشتی و ناوەکییە بە بەها لەخۆیدا (من بەنرخم)، لەکاتێکدا متمانە بەخۆبوون بریتییە لە 

باوەڕبوون بە توانا و لێهاتووییەکانی مرۆڤ بۆ ئەنجامدانی کارەکان (دەتوانم). خۆبەگەورەزانین ڕەگی (بوون) و متمانە بەخۆبوون لقە (توانا)؛ بۆیە مرۆڤ دەتوانێت لە شتێکدا لێهاتوو بێت بەڵام خۆی وەک بەنرخ نەبینێت.
جیاوازی نێوان خۆبەگەورەزانین و متمانە بەخۆبوون بە زاراوەیەکی سادە ڕوون دەکاتەوە.

جیاوازی متمانە بەخۆبوون و خۆبەگەورەزانین چییە؟
"متمانە بەخۆبوون" و "خۆبەگەورەزانین" پەیوەندییان بەیەکەوە هەیە، بەڵام وەک یەک نین.
متمانە بەخۆبوون بریتییە لەو باوەڕەی کە دەتوانیت شتێک بکەیت.
زیاتر باس لە “توانا” دەکات.
بۆ نموونە:
- دەتوانم وتارێکی باش پێشکەش بکەم.
- دەتوانم لەم تاقیکردنەوە دەربچم.
متمانە بەخۆبوون بەزۆری پەیوەندی بە ئەزموون و لێهاتوویی و سەرکەوتنەوە هەیە لە بوارێکدا. لەوانەیە کەسێک متمانەی زۆر بەخۆی هەبێت بە کارەکەی بەڵام لە پەیوەندییەکانیدا نەبێت.
خۆبەگەورەزانین ئەو هەستەیە کە هەتبێت سەبارەت بە بەهای خۆت.
زیاتر باس لە "بەهای بوون" دەکات، نەک تەنها تواناکان.
بۆ نموونە: خۆبەگەورەزانین پەیوەستە بە پلان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکان بە شێوەیەکی عەقڵانی و توانای زاڵبوون بەسەر ئەوەی کە لە پێشە.
واتە: ئەگەر هەڵەش بکەم، هەر کەسێکی بەنرخم.
“مەرج نییە تەواو بم بۆ ئەوەی ڕێزم لێ بگیرێت و خۆشم بوێت.”
جیاوازی سەرەکی دەتوانرێت بەم شێوەیە کورت بکرێتەوە:
چەمکی پرسیاری ناوەکی ناوەکی
متمانە بەخۆبوون توانای ئەنجامدانی کارەکە "دەتوانم؟"
خۆبەگەورەزانین بەهای خۆت "ئایا من شایەنی ئەوەم؟"
لەوانەیە کەسێک:
متمانەی بەرزی بەخۆت هەبێت بەڵام خۆبەگەورەزانینی کەم
(بۆ نموونە زۆر سەرکەوتووبە بەڵام بەردەوام هەست بە بێ نرخ بکە).
یان خۆبەگەورەزانینێکی باشت هەبێت بەڵام متمانەی بەخۆت کەم بێت بە کارامەیییەکی دیاریکراو
(بۆ نموونە خۆیان بە بەنرخ بزانن بەڵام هێشتا نازانن چۆن لێبخوڕن).
بەگشتی: ١.
متمانە بەخۆبوون زیاتر گەشە دەکات لەگەڵ فێربوون و ئەزموون.
خۆبەگەورەزانین زیاتر لەگەڵ جۆری پەیوەندی مرۆڤ لەگەڵ خۆیدا دروست دەبێت، خۆ قبوڵکردن، سنوورە تەندروستەکان و ئەزموونی ڕێزگرتن و خۆشەویستی./خۆبەگەورەزانین بریتییە لە هەستکردن بە بەهای ناوەوە و گشتی بەرامبەر بە "خۆم" (من شایانی ئەوەم)، لەکاتێکدا متمانە بەخۆبوون بریتییە لە باوەڕبوون بە توانا و لێهاتووییەکانی مرۆڤ لە ئەنجامدانی کارەکاندا (دەتوانم). خۆبەگەورەزانین ڕەگی (بوون) و متمانە بەخۆبوون لقە (توانا)؛ کەواتە مرۆڤ دەتوانێت لە شتێکدا لێهاتوو بێت بەڵام خۆی وەک بەنرخ نەبینێت.
جیاوازی نێوان خۆبەگەورەزانین و متمانە بەخۆبوون بە زاراوەیەکی سادە ڕوون دەکاتەوە
جیاوازییە سەرەکییەکان بە چاوێک:
فۆکەس: خۆبەگەورەزانین پەیوەندی بە بەهای ناوخۆییەوە هەیە، متمانە بەخۆبوون پەیوەندی بە توانای دەرەکییەوە هەیە.
هەمیشەیی: خۆبەگەورەزانین جێگیرترە، بەڵام متمانە بەخۆبوون دەتوانێت بارودۆخی بێت (بۆ نموونە متمانەی زۆر بەخۆبوون لە لێخوڕین بەڵام متمانەی کەم بەخۆبوون لە پێشکەشکردنی وتارێکدا).
سەرچاوە: خۆبەگەورەزانین لە خۆقبوڵکردنەوە سەرچاوە دەگرێت، متمانە بەخۆبوون لە دەستکەوت و لێهاتووییەوە سەرچاوە دەگرێت.
نموونە: ڕەنگە کەسێک لە پڕۆژەیەکدا شکست بهێنێت (متمانە بەخۆبوونێکی کەمی کاتی) بەڵام هێشتا هەستی بەهای خۆی بپارێزێت (خۆبەگەورەزانینی تەندروست).

بۆچی جیاوازییەکە گرنگە؟
هەبوونی متمانەی بەرزی بەخۆ، مەرج نییە بە مانای هەبوونی خۆبەگەورەزانینی بەرز بێت؛ مرۆڤ دەتوانێت لە ناوەوە هەست بە نائەمنی و بێ بەهای بکات سەرەڕای سەرکەوتنەکانی لە کارەکەیدا. 

جیاوازییە سەرەکییەکان بە چاوێک:
تەرکیز: خۆبەگەورەزانین لەسەر بەهای ناوخۆییە، متمانە بەخۆبوون لەسەر توانای دەرەکییە.
هەمیشەیی: خۆبەگەورەزانین جێگیرترە، بەڵام متمانە بەخۆبوون دەتوانێت بارودۆخی بێت (بۆ نموونە متمانەی زۆر بەخۆبوون لە لێخوڕین بەڵام متمانەی کەم بەخۆبوون لە پێشکەشکردنی وتارێکدا).
سەرچاوە: خۆبەگەورەزانین لە خۆقبوڵکردنەوە سەرچاوە دەگرێت، متمانە بەخۆبوون لە دەستکەوت و لێهاتووییەوە سەرچاوە دەگرێت.
نموونە: ڕەنگە کەسێک هێشتا هەستی بەهای خۆی بپارێزێت سەرەڕای شکستهێنان لە پڕۆژەیەکدا (متمانە بەخۆبوونێکی کەمی کاتی) (خۆبەگەورەزانینی تەندروست).
بۆچی جیاوازییەکە گرنگە؟
هەبوونی متمانەی بەرزی بەخۆ، مەرج نییە بە مانای هەبوونی خۆبەگەورەزانینی بەرز بێت؛ مرۆڤ دەتوانێت لە ناوەوە هەست بە نائەمنی و بێ بەهای بکات، سەرەڕای سەرکەوتنەکانی لە پیشەکەیدا.
و هێشتا لە بنەڕەتدا هەست بە ناشایستەیی دەکەن، یان هەست بە شایستەیی دەکەن وەک کەسێک لەکاتێکدا متمانەیان بە کارامەیییەکی دیاریکراو نییە.
ڕێگەیەکی بەسوود بۆ چوارچێوەدان بریتییە لە:
خۆبەگەورەزانین = «ئەوەی منم بەهای هەیە.»
متمانە بەخۆبوون = “من باوەڕم وایە دەتوانم مامەڵە لەگەڵ ئەم ئەرکە/دۆخەدا بکەم.”
لەبەر ئەوەی پەیوەندییان بەیەکەوە هەیە بەڵام جیاوازن، دەتوانیت پێکهاتەی وەک:
متمانەی بەرز، خۆبەگەورەزانینی کەم
کەسێک ئاستێکی باش پێشکەش دەکات، لێهاتوو دەردەکەوێت، بەڵام لە ناوەوە هەست بە ناتەواوی یان خۆشەویستی ناکات. دەستکەوت دەبێتە ڕێگەیەک بۆ "بەدەستهێنانی" بەها.
خۆبەگەورەزانینی بەرز، متمانەی کەم بە دۆمەینێک
کەسێک هەست بە ئاسایش دەکات لە بەهای خۆیدا وەک کەسێک بەڵام دەڵێت، “من تازەم لەم کارەدا، بۆیە هێشتا لەم کارەدا باش نیم.”
هەردووکی نزم
“من بەتوانا نیم، وە بەهای زۆرم نییە.”
تەندروست هەردووکیان
"من بەهام هەیە بەبێ گوێدانە دەرئەنجامەکان، و دەتوانم لە ڕێگەی هەوڵ و ئەزموونەوە پەرە بە لێهاتوویی بدەم."
ئەو مەتافۆرەی "ڕەگ و لق" بە باشی کاردەکات چونکە زۆرجار متمانە بە مەرج و تایبەتە بە دۆمەین:
متمانە بەخۆبوون لە قسەکردن لەبەردەم خەڵکدا
متمانە بەخۆبوون لە پەیوەندییەکان
متمانە بەخۆبوون لە شوێنی کارەکەی
لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە متمانەی بەخۆیان نییە
لە کاتێکدا خۆبەگەورەزانین زیاتر جیهانی و ئاستی ناسنامە.
جیاوازییەکی تر: ١.
متمانە بەزۆری لە بەڵگەکانەوە گەشە دەکات (مەشقکردن، شارەزایی، دووبارەکردنەوە).
خۆبەگەورەزانین لە خۆقبوڵکردن و پەیوەندییە جێگیرەکان و بەهاکان و چۆن مرۆڤ شکست و بەها لێکدەداتەوە گەشە دەکات.
کەواتە متمانە بەخۆبوون وەڵام دەداتەوە:
- دەتوانم ئەمە بکەم؟
وەڵامەکانی خۆبەگەورەزانین:
“ئایا من هێشتا شایستەم ئەگەر شکست بهێنم؟”
ئەم جۆرە ڕەفتارانە پەیوەندییان بە خۆبەگەورەزانین و متمانە بەخۆبوونەوە هەیە. زۆرجار مرۆڤە میهرەبانەکان زیاتر لە کەسانی تر ماندوو دەبن، چونکە مەیلیان هەیە وزەیەکی زۆری دەروونی و سۆزداری بۆ کەسانی تر خەرج بکەن. ئەم ماندووبوونە هەمیشە بە مانای لاوازی نییە؛ هەندێک جار دەتوانێت لە ئەنجامی زۆر هاوسۆزی و وەرگرتنی بەرپرسیارێتی و پشتگوێخستنی پێداویستییەکانی خۆیان بێت.
چەند هۆکارێکی باو: ١.
هاوسۆزی بەرز: کەسانی میهرەبان ئازار و فشاری کەسانی دیکە لەگەڵ خۆیان هەڵدەگرن.
نەوتنی "نا": ئەوان زیاتر لەوەی دەتوانن یارمەتیان دەدەن بۆ ئەوەی کەسانی دیکە دڵتەنگ نەکەن.
گرنگیدان بە هەموو کەسێک جگە لە خۆیان: پێداویستییەکانی خۆیان دەخەنە سەر وەستان.
چاوەڕوانی کەسانی تر: هەندێک کەس ڕاهاتن بە میهرەبانی و بەردەوام وەک کارەکەی خۆیان دەیبینن.
سووتانی سۆزداری: گوێگرتن لە کێشەکان و هێورکردنەوەی کەسانی تر و بەرگەگرتنی ڕەفتاری سەخت وزەی دەروونی زۆری دەوێت.
میهرەبانی کاتێک تەندروستە کە سنووری لەگەڵدا بێت. کەسێک دەتوانێت کەسێکی باش بێت و لە هەمان کاتدا:
حەسانەوە،
هەندێک جار بڵێ “نا”،
خۆیان بپارێزن،
وە بەرپرسیارێتی تەواو لە هەستی کەسانی تر وەرنەگرن.
میهرەبانی بەبێ خۆپاراستن هێواش هێواش دەگۆڕێت بۆ ماندوێتی و سووتانی جەستە.
دەربارەی مرۆڤ و ئایدۆلۆژیا و کاریگەریی وێرانکەری ئایدۆلۆژیا لەسەر دابەشبوون لە نێوان مرۆڤەکان و لەناوبردنی کۆمەڵگا.
ئایا بەڕاستی میهرەبانی مرۆڤە میهرەبانەکان بەرز دەنرخێنرێت؟
هەندێک جار بەڵێ، بەڵام زۆرجار نا؛ لانی کەم کاتێک کەسی میهرەبان چاوەڕێی ئەوە ناکات.
مرۆڤە میهرەبانەکان بەزۆری بە بێدەنگی کارە چاکەکان دەکەن، بۆیە زۆر کەس ڕاهاتوون و بە شتێکی ئاسایی وەریدەگرن. هەندێک جار مرۆڤەکان زیاتر کەموکوڕی، هەڵە، یان ڕەفتاری توندیان لەبیرە نەک میهرەبانییەکی ئارام و بەردەوام. هەر لەبەر ئەم هۆکارە لەوانەیە کەسی میهرەبان هەست بکات کە نەبینراوە یان قەدری نەزانراوە.
بەڵام "قەدر نەکردن" بەو مانایە نییە کە میهرەبانی بێکاریگەرە.
بەزۆری میهرەبانی کاریگەرییەکی قووڵتر و بەردەوامتری هەیە:
ڕەنگە کەسێک ساڵانێک دواتر لەبیری بێت کە لە کاتە سەختەکاندا بۆیان بووە.
کردەوەیەکی ڕێزگرتن دەتوانێت باری دەروونی کەسێک بگۆڕێت بەبێ ئەوەی تۆ هەستت پێبکات.
زۆر کەس ناتوانن سوپاسگوزاری خۆیان دەرببڕن، بەڵام لە قووڵایی ناخەوە هەستی پێدەکرێت.
لە هەمان کاتدا میهرەبانی، ئەگەر بێ سنوور بێت، هەندێک جار دەبێتە هۆی خراپ بەکارهێنانی کەسانی دیکە. میهرەبان بوون جیاوازە لە قوربانی بوون. مرۆڤ دەتوانێت میهرەبان بێت و سنوور و ڕێزی بۆ خۆی هەبێت.
لە کۆتاییدا بەهای میهرەبانی تەنیا بەندە بە "هاندان"ەوە نییە؛ هەروەها بەندە بەو جۆرە کەسەی کە مرۆڤ هەڵیدەبژێرێت. بەڵام سروشتییە هەموو مرۆڤێکی میهرەبان هەندێک جار ماندوو دەبێت کاتێک هەست دەکات نابینرێت.

٧ نیشانە کە تۆ کەسێکی باشیت
1- کاتێک هێزی ئازاردانت هەیە، هێشتا ڕێزگرتن هەڵدەبژێریت.
مرۆڤی باش تەنیا کاتێک میهرەبان نییە کە ناچار بێت؛ تەنانەت کاتێک دەتوانن توند و دڕندە بن، بە ئاگادارییەوە سنوور و ئەخلاق دەپارێزن.
2. چاوپۆشی لە ئازارەکانی ئەوانی تر ناکەیت.
لەوانەیە نەتوانیت هەمووان ڕزگار بکەیت، بەڵام ئازار و ناڕەحەتی کەسانی تر لای تۆ ڕاستەقینە و وەڵامێکی مرۆیی لە تۆدا دروست دەکات.
3. هەڵەکانت قبوڵ دەکەیت.
مرۆڤە باشەکان تەواو نین؛ جیاوازییەکە ئەوەیە کە کاتێک هەڵەیەک دەکەن، ئینکاری بەرپرسیارێتی ناکەن و هەوڵی چاکسازی دەدەن.
4- بە ڕێزەوە مامەڵە لەگەڵ کەسانی لاوازتر یان بێدەسەڵاتتر دەکەیت.
ڕەفتاری مرۆڤ بەرامبەر بەو کەسانەی کە سوودی بۆیان نییە، زیاتر سیفەتی ڕاستەقینەی خۆی نیشان دەدات.
5- ویژدانت هەیە.
ئەگەر شتێک کە دەیڵێیت یان ئەنجامی دەدەیت ئازاری کەسێک بدات، ئارام نابیت. ئەم ناڕەحەتییە نیشانەی ویژدانێکی زیندووە نەک لاوازی.
٦- هەمیشە بە باشی نابینرێیت.
هەندێک کارە چاکەکان ئەنجام دەدەیت بەبێ ئەوەی چاوەڕێی ستایش و ناوبانگ و پاداشت بکەیت.
7- هێشتا توانای مانەوەت لە میهرەبانی لەدەست نەداوە.
سەرەڕای ئەزموونە تاڵەکان، نائومێدیەکان، یان هەڵسوکەوتی خراپی کەسانی تر، بە تەواوی دڵڕەق نەبوویت. ئەمەش یەکێکە لە سەختترین و بەنرخترین سیفەتەکانی مرۆڤ.
ئەو کەسانەی چێژ لە تەنیا بوون وەردەگرن، کەسانی دڵسۆزن.
چێژ وەرگرتن لە تەنیایی مەرج نییە بەو مانایە بێت کە مرۆڤ دڵسۆزتر بێت، بەڵام دەکرێت پەیوەندییەک لە نێوان ئەو دووانەدا هەبێت.
هەندێک کەس کە ئاسوودەیی لە تەنیا بووندا دەبیننەوە:
وابەستەیی سۆزداری بەهێزت لەگەڵ کەسانی تردا نەبێت.
بیرکردنەوەتر و قووڵترن.
ئەوان بە وردی پەیوەندییەکانیان هەڵدەبژێرن.
بەزۆری کاتێک متمانەیان بە کەسێک هەیە، پەیوەندییەکە بە جددیتر وەردەگرن.
هەر لەبەر ئەمەشە هەندێک جار ئەم کەسانە دڵسۆزتر دەردەکەون، چونکە:
ناچنە ناو پەیوەندی ڕووکەشەوە،
کەمتر داوای ڕەزامەندی لە کەسانی تر دەکەن،
وە دەتوانن بە ئاسانی پابەند بن بە بنەماکانیانەوە.
لە لایەکی ترەوە هەموو ئەو کەسانەی حەزیان لە تەنیایی هەیە دڵسۆز نین. ڕەنگە هەندێکیان بە سادەیی خۆیان لە کەسانی دیکە دوور بخەنەوە بەهۆی بێمتمانەیی، ماندوێتی کۆمەڵایەتی، یان ئەزموونی تاڵ.
دڵسۆزی زیاتر لەسەر سیفەت و بەها و ڕاستگۆیی و بەرپرسیارێتی مرۆڤە؛ نەک تەنها لەسەر ئەوەی کە کەسێکی تەنیا بیت.
لە دەروونناسیدا ئەو کەسانەی ڕووبەڕووی تەنیایی تەندروست دەبنەوە، زیاتر سەربەخۆیی سۆزدارییان هەیە و ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی پەیوەندی قووڵتر و ڕەسەنتر.

دەربارەی مرۆڤ و ئایدۆلۆژیا و کاریگەری وێرانکەری ئایدۆلۆژیا لەسەر دابەشبوون لە نێوان مرۆڤەکان و لەناوبردنی کۆمەڵگا.

ئایا مرۆڤ دەتوانێت بێ ئایدۆلۆژیا بێت؟
زۆر ئەستەمە مرۆڤ بەتەواوی “بێ ئایدۆلۆژیا” بێت. چونکە بەزۆری هەموو مرۆڤێک کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەها و جیهانبینی هەیە؛ بۆ نموونە سەبارەت بە دادپەروەری، ئازادی، خێزان، ئایین، سیاسەت، ئەخلاق، یان مانای ژیان. ئەم کۆمەڵە بیروباوەڕە دەتوانرێت بە جۆرێک لە ئایدۆلۆژیا یان جیهانبینی هەژمار بکرێت.
بەڵام جیاوازییەکی گرنگ هەیە لە نێوان:
کەسێک کە کوێرانە پابەند بێت بە ئایدۆلۆژیایەکەوە،
وە کەسێک کە بەردەوام ڕەخنە دەگرێت و لە بیروباوەڕەکانی دەکۆڵێتەوە.
هەندێک کەس دەڵێن “هیچ ئایدۆلۆژیایەکم نییە”، بەڵام لە پراکتیکدا هێشتا بەها و گریمانەیان هەیە؛ بۆ نموونە:
مرۆڤدۆستی،
تاکگەرایی،
ناسیۆنالیزم،
لیبرالیزم،
بیروباوەڕی ئایینی،
یان تەنانەت ئەو باوەڕە کە “هیچ ڕاستییەکی ڕەها نییە.”
ئەمانەش جۆرێک لە چوارچێوەی فیکرین.
لە ڕوانگەی دەروونناسی و کۆمەڵناسیەوە، مرۆڤ بەزۆری پێویستی بە چوارچێوەیەکی دەروونی هەیە بۆ بڕیاردان و تێگەیشتن لە جیهان. بەبێ هیچ چوارچێوەیەک، جیاکردنەوەی چاکە و خراپە یان هەڵبژاردنی ڕێگایەک لە ژیاندا قورس دەبێت.
لە هەمان کاتدا مرۆڤ دەتوانێت:
کەمتر ئایدیۆلۆژی بێت،
نەرمتر بیربکەرەوە،
چەندین دیدگای جیاواز بپشکنن،
و نەهێڵێت ئایدۆلۆژیا جێگەی بیرکردنەوەی ڕەخنەیی بگرێتەوە.
کەواتە ڕەنگە وردتر بێت بڵێین:
مرۆڤ بەزەحمەت دەتوانێت بە تەواوی بێ جیهانبینی بێت، بەڵام ناتوانێت دیلی ئایدۆلۆژیایەکی ڕەق و توندڕەویش بێت.
ئایا ئایدۆلۆژیای ئایینی مەترسیدارترین جۆری ئایدۆلۆژیایە؟
ئایدۆلۆژیای ئایینی دەتوانێت لە هەندێک بارودۆخدا زۆر مەترسیدار بێت، بەڵام بوون بە "مەترسیدارترین" جۆری ئایدۆلۆژیا، بڕیارێکی ڕەها و یەکلاکەرەوە نییە. مەترسی هەر ئایدۆلۆژیایەک تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بەم هۆکارانەوە:
چەندە لێبوردەیە بۆ ناکۆکی
جا خۆی بە "ڕاستی ڕەها" بزانێت یان نا
ئایا ڕەوایەتی بە توندوتیژی دەدات یان نا
جا ڕێگە بە ڕەخنە و ئازادی بیرکردنەوە دەدات
چۆن لەلایەن سەرکردە سیاسی یان ئاینیەکانەوە بەکاردێت
ئایدۆلۆژیایەکی ئایینی کاتێک مەترسیدار دەبێت کە:
نەیارانی بە "دوژمنی خودا" یان "کافر" دەناسێنێت.
ڕەخنە قەدەغە دەکات
دەسەڵاتی سیاسی و ئایینی بەتەواوی دەبنە یەک
هانی شوێنکەوتووانی دەدات بۆ کوێرکردنی گوێڕایەڵی
لە مێژوودا هەردوو ئایدۆلۆژیای ئایینی و غەیرە ئایینی بوونەتە هۆی توندوتیژی و چەوساندنەوە. بۆ نموونە:
هەندێک شەڕی ئایینی و توندڕەوی ئایینی
هەروەها ڕژێمە ئایدیۆلۆژییە نائایینییەکانی وەک فاشیزم یان ستالینیزم
کەواتە کێشەکە تەنها "دینداربوون" نییە؛ ڕەهاگەرایی و خۆپەرستی و ڕەتکردنەوەی مرۆڤایەتی و ئازادی ئەوانی دیکەیە.
لە لایەکی ترەوە ئایین و باوەڕی ئایینی سەرچاوەی:
واتا
ئەخلاقەکان
یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی
ئارامی دەروونی بۆ زۆر کەس.
بۆیە باشترە جیاوازی بکەین لە نێوان:
"باوەڕی ئایینی کەسی" و...
"ئایدۆلۆژیای ئایینی توندڕەو و سیاسی".
"ئەخلاقی ئایینی" و "ئەخلاقی مرۆڤ" دەتوانن سەریەک بخەن، بەڵام لە ڕووی بنەچە و پێوەر و شێوازی پاساودانەوە جیاوازییان هەیە.
بەزۆری ئەخلاقی ئایینی لەسەر بنەمای فەرمان و فێرکاری و بەها ئایینییەکان دروست دەبێت. لەم ڕوانگەیەوە زۆرجار چاکە و خراپە بە ئیرادەی خودا، دەقە پیرۆزەکان، یان نەریتی ئایینی پێناسە دەکرێن. بۆ نموونە وتنی ڕاستی، یارمەتیدانی هەژاران، یان دوورکەوتنەوە لە دڕندەیی وەک ئەرکی ئایینی پێشکەش دەکرێن.
ئەخلاقی مرۆڤ زیاتر پشت بە عەقڵ و هاوسۆزی و ئەزموونی مرۆڤ و مافی مرۆڤ و ژیانی کۆمەڵایەتی دەبەستێت. لەم ڕوانگەیەوە مرۆڤ دەتوانێت حوکم لەسەر ڕاست و هەڵە بدات بەبێ ئەوەی وابەستەی ئایین بێت؛ بۆ نموونه چونکه له ئازاره کانی ئه وانی تر تێده گه ن یان دادپه ڕوه ڕی و ئازادی به نرخ ده که ن.
بەڵام لە پراکتیکدا زۆرجار ئەم دووانە بەهای زۆریان هەیە:
قەدەغەکردنی کوشتن و توندوتیژی ناپێویست
یارمەتیدانی ئەوانی تر
ڕاستگۆیی
ڕێزگرتن لە مرۆڤەکان
جیاوازی سەرەکی بەزۆری کاتێک دەبینرێت کە:
فەرمانێکی ئایینی لەگەڵ بەها مرۆییە مۆدێرنەکان یان مافەکانی مرۆڤدا ناکۆکە.
یان خەڵک لەسەر ئەو پرسیارە ناکۆکن کە "سەرچاوەی کۆتایی ئەخلاق" چییە: خودا، عەقڵ، کۆمەڵگا، یان ویژدانی مرۆڤ.
هەندێک پێیان وایە کە ئەخلاق بەبێ ئایین ناتەواوە؛ هەندێکی تر پێیان وایە مرۆڤ دەتوانێت بەبێ بیروباوەڕی ئایینی ئەخلاقی بێت. فەیلەسوفانی وەک ئیمانوێل کانت، فریدریش نیچە و ژان پۆڵ سارتەر هەریەکەیان بۆچوونی جیاوازیان هەبوو لەسەر سەرچاوەی ئەخلاق.
لە کۆتاییدا ئەخلاقی ئایینی و ئەخلاقی مرۆڤ نە بە تەواوی وەک یەکن و نە مەرجە بە تەواوی پێچەوانە بن؛ پەیوەندییەکانیان بەندە بە جۆری ئایین و لێکدانەوەی تاکەکان و تێڕوانینی فەلسەفییانەوە. 

بەگشتی جیاوازی لە نێوان "ئەخلاقی ئایینی" و "ئەخلاقی مرۆڤ"دا هەیە، هەرچەندە لە هەندێک بواردا زۆر سەریەک دەخەن.
ئەخلاقی ئایینی
ئەخلاقی ئایینی لەسەر بنەمای فەرمان و بیروباوەڕ و بەها ئایینیەکان دامەزراوە. لەم ڕوانگەیەوە چاکە و خراپە بەزۆری لەلایەن خودا، ئینجیل یان نەریتی ئایینیەوە پێناسە دەکرێن.
بۆ نموونە:
وتنی ڕاستی، یارمەتیدانی هەژاران، ڕێزگرتن لە دایک و باوک
دوورکەوتنەوە لە دڕندەیی، دزی یان کوشتن
لەم جۆرە لە ئەخلاقدا، ئەنجامدانی کارێکی چاک هەندێک جار پەیوەستە بە چەمکەکانی وەک پاداشت، گوناه، بەهەشت یان ڕەزامەندی خودا.
ئەخلاقی مرۆڤ
ئەخلاقی مرۆڤ زیاتر پشت بە عەقڵ و هاوسۆزی و ئەزموونی کۆمەڵایەتی و مافی مرۆڤ دەبەستێت نەک مەرج نییە ئایین.
لەم ڕوانگەیەوە پێوەرەکانی چاکە و خراپ بریتین لە:
ئایا زیان بە مرۆڤ دەگەیەنێت یان نا؟
ئایا دادپەروەری و ئازادی و خۆشگوزەرانی بەرەوپێش دەبات؟
ئایا کەرامەتی مرۆڤ دەپارێزێت؟
بۆ نموونه ، مرۆڤ ڕه نگه دیندار نه بێت به ڵام هێشتا ڕاستگۆ و میهره بان و به ڕپرسیار بێت چونکه ئه و ڕه فتارانه به سود بۆ کۆمه ڵگا و مرۆڤایه تی ده زانێت.
جیاوازی سەرەکی
جیاوازی گرنگ بەزۆری لە "سەرچاوەی ئەخلاق"دایە:
لە ئەخلاقی ئایینیدا: سەرچاوەی سەرەکی ئایین و فەرمانی ئیلاهییە.
لە ئەخلاقی مرۆڤدا: سەرچاوەی سەرەکی عەقڵ و ویژدان و هاوسۆزی و ئەزموونی مرۆڤە.
بەڵام هەمیشە لەیەکتر جیا نین
زۆر بەها لە نێوان هەردووکیدا هاوبەشن؛ وەک:
دادپەروەری
یارمەتیدانی ئەوانی تر
ڕاستگۆیی
ڕێزگرتن لە مرۆڤەکان
هەر لەبەر ئەم هۆکارە هەندێک کەس پێیان وایە کە ئەخلاقی مرۆڤ دەتوانێت سەربەخۆ لە ئایین بوونی هەبێت و هەندێکی تر پێیان وایە ئایین بنەمای سەرەکی ئەخلاقە.
ئەم پرسە لە فەلسەفە و دەروونناسی ئەخلاقدا مشتومڕی بەرفراوانی لەسەرە و تاکە وەڵامێکی یەکلاکەرەوە بۆ هەمووان نییە.

.

جیاوازییەکی گەورە لە نێوان ئەخلاقی ئایینی و ئەخلاقی مرۆڤدا هەیە.
دەکرێ بڵێین جیاوازییەکی گرنگ لە نێوان "ئەخلاقی ئایینی" و "ئەخلاقی مرۆڤ" لە هەندێک بناغە و پاڵنەردا هەیە، هەرچەندە لە پراکتیکدا هەندێکجار دەگەنە ئەنجامێکی هاوشێوە.
بە کورتی:
ئەخلاقی ئایینی بە گشتی لەسەر فەرمانی خودا و دەقە پیرۆزەکان و پاداشت و سزا لە قیامەتدا و چەمکی گوناه و پاداشت دامەزراوە. واتە "باشە" ئەوەیە کە ئایین بە ڕاستی دەزانێت.
ئەخلاقی مرۆڤ زیاتر پشت بە عەقڵ و هاوسۆزی و کەرامەتی مرۆڤ و ئەزموونی کۆمەڵایەتی و کەمکردنەوەی ئازارەکانی مرۆڤ دەبەستێت. لەم ڕوانگەیەوە شتێک باشە کە زیان بە مرۆڤ و کۆمەڵگا ناگەیەنێت و بەشدارە لە گەشەکردن و دادپەروەری.
بۆ نموونە:
یارمەتیدانی هەژاران لە ئەخلاقی ئایینیدا ڕەنگە "ئەرکێکی خودایی" بێت.
هەمان کار لە ئەخلاقی مرۆڤدا دەتوانێت لە "هاوسۆزی و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی"ەوە سەرهەڵبدات.
بەڵام جیاوازی سەرەکی بەزۆری لەم پرسیارانەدا دەبینرێت:
سەرچاوەی جیاکردنەوەی چاکە و خراپە چییە؟
ئەگەر حوکمێکی ئایینی لەگەڵ هەستی مرۆڤدا ناکۆک بێت، کامیان لە پێشە؟
ئایا ئەخلاق بەبێ دین دروستە؟
هەندێک پێیان وایە بەبێ ئایین ئەخلاق دەبێتە ڕێژەیی و بێ بنەما.
هەندێکی تر دەڵێن مرۆڤ توانای ناسینی ئازار و دادپەروەری و مرۆڤایەتی تەنانەت پێش ئایینیشی هەبووە.
لە مێژوودا نموونە هەیە کە:
زۆر دیندار ڕەفتارێکی بێ ئەخلاقییان کردووە،
و کەسانی بێ ئایین یان کەمتر دیندار ڕەفتاری زۆر ئینسانی و ئەخلاقییان نیشان داوە.
هەر بۆیە ئەمڕۆ زۆرێک لە فەیلەسوفانی ئەخلاقی جیاوازی دەکەن لە نێوان:
"ئەخلاق لەسەر بنەمای گوێڕایەڵی" و...
"ئەخلاق لەسەر بنەمای مرۆڤسەنتەریزم".
بێگومان لە زۆر بەهادا سەریەککەوتنێکی زۆر هەیە؛ وەک:
ڕاستگۆیی، یارمەتیدانی ئەوانی تر، دڵسۆزی، یان ڕێگریکردن لە دڕندەیی.
کەواتە جیاوازییەکە تەنیا لە "ڕەفتار"دا نییە، بەڵکو لە "سەرچاوە و عەقڵ و ستانداردی ئەخلاق"دایە.
ئەخلاقی ئایینی لەگەڵ توندوتیژیدایە
ئەم قسەیە ناتوانرێت بۆ هەموو ئایینەکان، هەموو باوەڕداران، یان هەموو قۆناغە مێژووییەکان بە تەواوەتی ڕاست هەژمار بکرێت، بەڵام ڕەگی ئەم تێگەیشتنە شتێکی تێگەیشتووە؛ چونکە لە مێژوودا توندوتیژییەکی زۆر بەناوی ئایینەوە ڕوویداوە.
نموونەی وەک:
شەڕە ئایینییەکان،
ئینکویزیشنەکان،
توندڕەوی ئایینی،
سەرکوتکردنی ئایدیۆلۆژی،
یان پاساوهێنانەوە بۆ جیاکاری و سزای توند بە ئاماژەدان بە دەقە پیرۆزەکان،
وایکردووە هەندێک کەس ئەخلاقی ئایینی وەک ئەوەی لە بنەڕەتدا لەگەڵ توندوتیژیدا بێت سەیر بکەن.
لە لایەکی ترەوە بەزۆری پەیڕەوانی ئایینەکان وەڵامی ئەوە دەدەنەوە کە؛
کێشەکە لە "لێکدانەوەی" مرۆڤ و "دەسەڵاتخوازی"دایە، نەک خودی ئەخلاقی ئایینی.
وە لە هەمان نەریتە ئاینییەکاندا فێرکارییەکانیش هەیە سەبارەت بە ڕەحمەتی و لێبوردن و بەزەیی و یارمەتیدانی خەڵک.
لە پراکتیکدا هەم ئایدۆلۆژیای ئایین و غەیرە ئایینی دەتوانن ببنە ئامرازی توندوتیژی.
بۆ نموونە تەنانەت حکومەتە تەواو عەلمانیەکان لە سەدەی بیستەمدا توندوتیژییەکی بەرفراوانیان ئەنجامداوە. کەواتە ئایینی بوون یان نادینیی هیچ گەرەنتییەک نییە بۆ ئەخلاقی بوون.
بەڵام ڕەخنەیەک کە زۆرێک لە بیرمەندانی مۆدێرن لە هەندێک جۆری ئەخلاقی ئایینی هەیانە ئەوەیە کە:
کاتێک گریمانە دەکرێت کە "ڕاستی ڕەها" لە دەستی دەسەڵاتێکی پیرۆزدایە،
ناکۆکی دەتوانێت ببێتە "لادان" یان "گوناه" نەک "ناکۆکی"،
و ئەمەش زەمینەی توندوتیژی یان دوورخستنەوە زیاد دەکات.
لە بەرامبەردا، ئەخلاقی مرۆڤی عەلمانی بەزۆری هەوڵدەدات ئەو ستانداردە دابنێت:
کەرامەتی مرۆڤ لە ئاییندا جێگای نییە. هەر کەسێک موسڵمان نەبێت لە چاوی ئیسلامدا ناپاک و پیسە.
ئازادی، ئازادی لە ئیسلامدا هیچ مانایەکی نییە. ئیسلام دژە ئازادییە
و کەمکردنەوەی ئازارەکانی مرۆڤ
نەک گوێڕایەڵی پیرۆزەکان.
بەڵام هیچیان بە درێژایی مێژوو بە تەواوی ناتوندوتیژ نەبوون. جیاوازی زیاتر لەوەدایە کە چۆن توندوتیژی ڕەوا و چی بە دەسەڵاتی کۆتایی بۆ ئەخلاق دادەنرێت.

نووسینی ساموئیل کرماشانی

 Self-esteem is a general, internal feeling of worth in oneself (I am valuable), while self-confidence is a belief in one's abilities and skills to do things (I can). Self-esteem is the root (being) and self-confidence is the branch (being able); so a person can be skilled at something but not see themselves as valuable.
Explains the difference between self-esteem and self-confidence in simple terms
Key differences at a glance:
Focus: Self-esteem is on internal worth, self-confidence is on external ability.
Permanence: Self-esteem is more stable, but self-confidence can be situational (e.g., high self-confidence in driving but low self-confidence in giving a speech).
Source: Self-esteem comes from self-acceptance, self-confidence from achievements and skills.
Example: A person may still maintain a sense of worth despite failing at a project (temporary low self-confidence) (healthy self-esteem).
Why does the difference matter?
Having high self-confidence does not necessarily mean having high self-esteem; a person can feel insecure and worthless inside, despite their career successes.
and still feel fundamentally unworthy, or feel worthy as a person while lacking confidence in a specific skill.

What is the difference between self-confidence and self-esteem?
“Self-confidence” and “self-esteem” are related, but they are not the same.
Self-confidence is the belief that you can do something.
It is more about “ability.”
For example:
“I can give a good speech.”
“I can pass this exam.”
Self-confidence is usually related to experience, skill, and success in a field. Someone may have high self-confidence in their work but not in their relationships.
Self-esteem is the feeling you have about your own worth.
It is more about “existential value,” not just abilities.
For example: Self-esteem depends on plans for facing problems rationally and the ability to overcome what lies ahead.
“Even if I make mistakes, I am still a valuable person.”
“I don’t have to be perfect to be respected and loved.”
The main difference can be summarized as follows:
The concept of the core internal question
Self-confidence Ability to do the job "Can I?"
Self-esteem Self-worth "Am I worth it?"
Someone may:
Have high self-confidence but low self-esteem
(for example, be very successful but constantly feel worthless.)
Or have good self-esteem but low self-confidence in a specific skill
(for example, consider themselves valuable but do not yet know how to drive.)
In general:
Self-confidence grows more with learning and experience.
Self-esteem is formed more with the type of relationship a person has with themselves, self-acceptance, healthy boundaries and the experience of respect and love./Self-esteem is a feeling of inner and overall worth towards "the self" (I am worth it), while self-confidence is a belief in one's abilities and skills in doing things (I can). Self-esteem is the root (being) and self-confidence is the branch (being able); So a person can be skilled at something but not see themselves as valuable.
Explains the difference between self-esteem and self-confidence in simple terms
Key differences at a glance:
Focus: Self-esteem is about internal worth, self-confidence is about external ability.
Permanence: Self-esteem is more stable, but self-confidence can be situational (e.g., high self-confidence in driving but low self-confidence in giving a speech).
Source: Self-esteem comes from self-acceptance, self-confidence from achievements and skills.
Example: A person may fail at a project (temporary low self-confidence) but still maintain a sense of self-worth (healthy self-esteem).

Why is the difference important?
Having high self-confidence does not necessarily mean having high self-esteem; a person can feel insecure and worthless on the inside despite their work successes.
A useful way to frame it is:
Self-esteem = “Who I am has value.”
Self-confidence = “I believe I can handle this task/situation.”
Because they’re related but separate, you can get combinations like:
High confidence, low self-esteem
Someone performs well, appears competent, but internally feels inadequate or unlovable. Achievement becomes a way to “earn” worth.
High self-esteem, low confidence in a domain
Someone feels secure in their value as a person but says, "I'm new at this, so I'm not good at it yet."
Low both
“I’m not capable, and I’m not worth much.”
Healthy both
“I have value regardless of outcomes, and I can develop competence through effort and experience.”
That “root and branch” metaphor works well because trust is often conditional and domain-specific:
confident in public speaking
not confident in relationships
confident at work
not confident socially
Whereas self-esteem tends to be more global and identity-level.
Another distinction:
Confidence usually grows from evidence (practice, mastery, repetition).
Self-esteem grows from self-acceptance, stable relationships, values, and how one interprets failure and worth.
So confident answers:
“Can I do this?”
Self-esteem answers:
“Am I still worthy if I fail?”
These types of behaviors are related to self-esteem and self-confidence. Kind people often get more tired than others, because they tend to spend a lot of mental and emotional energy on others. This fatigue does not always mean weakness; it can sometimes be the result of too much empathy, taking responsibility, and ignoring their own needs.
Some common reasons:
High empathy: Kind people carry the pain and stress of others with them.
Not saying “no”: They help more than they can to avoid upsetting others.
Caring for everyone but themselves: They put their own needs on hold.
Expecting others: Some people get used to being kind and see it as their job all the time.
Emotional burnout: Listening to problems, calming others, and putting up with difficult behavior takes a lot of mental energy.
Kindness is healthy when it is accompanied by boundaries. Someone can be a good person and at the same time:
Relax,
Say “no” sometimes,
Protect themselves,
And don’t take full responsibility for other people’s feelings.
Kindness without self-care slowly turns into exhaustion and burnout.
About humans and ideology and the destructive impact of ideology on division among humans and the destruction of society.
Is the kindness of kind people really appreciated?
Sometimes yes, but often not; at least not when the kind person expects it.
Kind people usually do good deeds quietly, so many people get used to it and take it for granted. Sometimes people remember shortcomings, mistakes, or harsh behavior more than they do calm and consistent kindness. For this reason, the kind person may feel unseen or unappreciated.
But “not being appreciated” doesn’t mean that kindness is ineffective.
Kindness usually has a deeper and more lasting effect:
Someone may remember years later who was there for them in difficult times.
A respectful act can change a person’s mood without you realizing it.
Many people cannot express their gratitude, but it is felt deep inside.
At the same time, kindness, if it is without limits, sometimes leads to abuse of others. Being kind is different from being a victim. A person can be kind and have limits and respect for themselves.
Ultimately, the value of kindness does not depend only on being "encouraged"; it also depends on the type of person a person chooses to be. But it is natural that every kind of person sometimes gets tired when he feels he is not seen.

 Is the kindness of kind people really appreciated?
Sometimes yes, but often not; at least not when the kind person expects it.
Kind people usually do good deeds quietly, so many people get used to it and take it for granted. Sometimes people remember shortcomings, mistakes, or harsh behavior more than they do calm and consistent kindness. For this reason, the kind person may feel unseen or unappreciated.
But “not being appreciated” does not mean that kindness is ineffective.
Kindness usually has a deeper and more lasting effect:
Someone may remember years later who was there for them in difficult times.
A respectful act can change a person’s mood without you realizing it.
Many people cannot express their gratitude, but it is felt deep inside.
At the same time, kindness, if it is without limits, sometimes leads to abuse of others. Being kind is different from being a victim. A person can be kind and have limits and respect for themselves.
Ultimately, the value of kindness does not depend only on being "encouraged"; it also depends on the type of person a person chooses to be. But it is natural that every kind person sometimes gets tired when he feels he is not seen.

 7 Signs You Are a Good Person
1. When you have the power to hurt, you still choose to be respectful.
A good person is not kind only when they have to be; even when they could be harsh or cruel, they consciously maintain boundaries and morality.
2. You do not ignore the suffering of others.
You may not be able to save everyone, but the pain and discomfort of others is real to you and creates a human response in you.
3. You accept your mistakes.
Good people are not perfect; the difference is that when they make a mistake, they do not deny responsibility and try to make amends.
4. You treat weaker or powerless people with respect.
A person’s behavior towards those who do not benefit them shows their true character more.
5. You have a conscience.
If something you say or do hurts someone, you will not be at peace. This discomfort is a sign of a living conscience, not weakness.
6. You are not always seen to be good.
You do some good deeds without expecting praise, fame, or reward.
7. You have not yet lost the ability to remain kind.
You have not become completely hard-hearted despite bitter experiences, disappointments, or the bad behavior of others. This is one of the most difficult and valuable human qualities.
People who enjoy being alone are loyal people.
Enjoying being alone does not necessarily mean that a person is necessarily more loyal, but there can be a connection between the two.
Some people who find comfort in being alone:
Do not have strong emotional attachments to others.
Are more thoughtful and deep.
They choose their relationships carefully.
Usually, when they trust someone, they take the relationship more seriously.
This is why these people sometimes seem more loyal, because:
They don't get into superficial relationships,
They seek approval from others less,
And they can stick to their principles more easily.
On the other hand, not all people who like solitude are loyal. Some may simply distance themselves from others because of distrust, social fatigue, or bitter experiences.
Loyalty is more about a person's character, values, honesty, and responsibility; not just about being a loner.
In psychology, people who cope with healthy loneliness tend to have more emotional independence, and this can lead to deeper and more authentic relationships.

 About man and ideology and the destructive effect of ideology on division between people and the destruction of society.

 Can a person be without ideology?
It is very difficult for a person to be completely “without ideology.” Because every person usually has a set of beliefs, values, and worldviews; for example, about justice, freedom, family, religion, politics, ethics, or the meaning of life. This set of beliefs can be considered a kind of ideology or worldview.
But there is an important difference between:
Someone who blindly adheres to an ideology,
And someone who constantly criticizes and examines his beliefs.
Some people say “I have no ideology,” but in practice they still have values ​​and assumptions; For example:
Humanism,
Individualism,
Nationalism,
Liberalism,
Religious belief,
Or even the belief that “there is no absolute truth.”
These are also a kind of intellectual framework.
From the perspective of psychology and sociology, a person usually needs a mental framework to make decisions and understand the world. Without any framework, it becomes difficult to distinguish between good and evil or to choose a path in life.
At the same time, one can:
be less ideological,
think more flexibly,
examine several different perspectives,
and not let ideology replace critical thinking.
So perhaps it would be more accurate to say:
One can hardly be completely without a worldview, but one can also not be a prisoner of a rigid and extreme ideology.
Is religious ideology the most dangerous type of ideology?
Religious ideology can be very dangerous in some circumstances, but being the “most dangerous” type of ideology is not an absolute and definitive verdict. The danger of any ideology depends largely on these factors:
How tolerant it is of dissent
Whether it considers itself to be the "absolute truth" or not
Whether it justifies violence
Whether it allows for criticism and freedom of thought
How it is used by political or religious leaders
A religious ideology becomes dangerous when it:
Declares opponents as "enemies of God" or "infidels"
Forbids criticism
Political and religious power become completely one
Encourages followers to blind obedience
In history, both religious and non-religious ideologies have caused violence and oppression. For example:
Some religious wars and religious extremism
As well as non-religious ideological regimes such as fascism or Stalinism
So the problem is not just "being religious"; it is absolutism, bigotry, and a rejection of the humanity and freedom of others.
On the other hand, religion and religious belief have been a source of:
Meaning
Morals
Social cohesion
Psychological peace for many people.
Therefore, it is better to distinguish between:
"Personal religious belief" and
"Extremist and political religious ideology".
"Religious morality" and "human morality" can overlap, but they have differences in terms of origin, criteria, and method of justification.
Religious morality is usually formed on the basis of religious commandments, teachings, and values. In this view, good and evil are often defined by the will of God, sacred texts, or religious tradition. For example, telling the truth, helping the poor, or avoiding cruelty are presented as religious duties.
Human morality relies more on reason, empathy, human experience, human rights, and social life. In this view, humans can judge right and wrong without being dependent on religion; For example, because they understand the suffering of others or value justice and freedom.
But in practice, the two often share many values:
Prohibition of killing and unnecessary violence
Helping others
Honesty
Respect for people
The main difference is usually seen when:
A religious command conflicts with modern human values ​​or human rights.
Or people disagree about the question of what the "ultimate source of morality" is: God, reason, society, or human conscience.
Some believe that morality is incomplete without religion; others believe that humans can be moral without religious belief. Philosophers such as Immanuel Kant, Friedrich Nietzsche, and Jean-Paul Sartre each had different views on the origin of morality.
Ultimately, religious ethics and human ethics are neither entirely the same nor necessarily completely opposite; their relationship depends on the type of religion, the interpretation of the individuals, and their philosophical outlook.

 There are usually differences between "religious ethics" and "human ethics", although in some areas they overlap a lot.
Religious ethics
Religious ethics is based on religious precepts, beliefs and values. In this view, good and bad are usually defined by God, the Bible or religious tradition.
For example:
Telling the truth, helping the poor, respecting parents
Avoiding cruelty, stealing or murder
In this type of ethics, doing a good deed is sometimes associated with concepts such as reward, sin, heaven or God's pleasure.
Human ethics
Human ethics relies more on reason, empathy, social experience and human rights, not necessarily religion.
In this view, the criteria for good and bad are:
Does it harm people or not?
Does it promote justice, freedom and well-being?
Does it preserve human dignity?
For example, a person may not be religious but still be honest, kind, and responsible because they consider these behaviors beneficial to society and humanity.
The main difference
The important difference is usually in the "source of morality":
In religious morality: the main source is religion and divine command.
In human morality: the main source is reason, conscience, empathy, and human experience.
But they are not always separate
Many values ​​are common between both; such as:
Justice
Helping others
Honesty
Respect for people
For this reason, some people believe that human morality can exist independently of religion, and others believe that religion is the main basis of morality.
This issue is widely debated in the philosophy and psychology of morality, and there is no single definitive answer for everyone.

 There is a big difference between religious ethics and human ethics.
It can be said that there are important differences between "religious ethics" and "human ethics" in some foundations and motivations, although in practice they sometimes reach similar results.
In summary:
Religious ethics is usually based on the command of God, sacred texts, reward and punishment in the hereafter, and the concept of sin and reward. That is, "good" is what religion considers right.
Human ethics relies more on reason, empathy, human dignity, social experience, and reducing human suffering. In this view, something is good that does not harm humans and society and contributes to growth and justice.
For example:
Helping the poor in religious ethics may be a "divine duty."
The same work in human ethics can arise from "empathy and social responsibility."
But the main difference is usually seen in these questions:
What is the source of distinguishing good and evil?
If a religious ruling conflicts with human feelings, which one takes precedence?
Is morality valid without religion?
Some believe that without religion, morality becomes relative and baseless.
Others say that humans had the ability to recognize suffering, justice, and humanity even before religion.
There are examples in history that:
Very religious people have behaved immorally,
and irreligious or less religious people have shown very humane and ethical behaviors.
That is why today many moral philosophers distinguish between:
"morality based on obedience" and
"morality based on anthropocentrism".
Of course, there is a lot of overlap in many values; such as:
truthfulness, helping others, loyalty, or preventing cruelty.
So the difference is not only in "behavior", but rather in the "origin, reason, and standard of morality".
Religious morality is accompanied by violence
This statement cannot be considered absolutely true for all religions, all believers, or all historical periods, but the root of this perception is understandable; because in history, much violence has occurred in the name of religion.
Examples such as:
religious wars,
inquisitions,
religious extremism,
ideological repression,
or justification of discrimination and harsh punishments by citing sacred texts,
have caused some to see religious morality as inherently accompanied by violence.
On the other hand, followers of religions usually respond that:
The problem is with human "interpretation" and "power-seeking", not religious morality itself.
And in the same religious traditions, there are also teachings about mercy, forgiveness, compassion, and helping people.
In practice, both religion and non-religious ideologies can become instruments of violence.
For example, even completely secular governments in the 20th century have committed widespread violence. So being religious or non-religious is no guarantee of being moral.
But a criticism that many modern thinkers have of some forms of religious ethics is that:
When “absolute truth” is assumed to be in the hands of a sacred authority,
dissent can become “deviation” or “sin” rather than “disagreement,”
and this increases the grounds for violence or exclusion.
In contrast, secular human ethics usually tries to set the standard:
Human dignity has no place in religion. Anyone who is not a Muslim is impure and dirty in the eyes of Islam.
Freedom, freedom has no meaning in Islam. Islam is anti-freedom
and the alleviation of human suffering
not obedience to the sacred.
However, none have been completely nonviolent throughout history. The difference lies more in how violence is justified and what is considered the ultimate authority for morality.

by samuel kermashani