ئایا خانزادەکان و ئاغازادەکان و بەگزادەکان هەمان بەکرێگیراوانی دەرباری پاشایەتی بوون؟

 

#بەگزادە_و_خانزادەکان_جاشەکانی_سەردەمی_پاشاکان_بوون 

#دەرونناسی_کومەلایەتی

ئایا خانزادەکان و ئاغازادەکان و بەگزادەکان  هەمان بەکرێگیراوانی دەرباری پاشایەتی بوون؟

ئەلبتە مەلاکانیش بەشیکی زۆریان بەکریگیراوانی دەرگای مالی پاشاکان بوون
ئیمە ەتوانین بە ٣ بەش دابەشیان بکەین.
بەشی یەکەم. کسانیک چونکە لە گەل دەلوتدا دەستیان هەبووە و هاوکاری دەولەتیان کردوە وەفاداری پاشاکان بووەن ناسناوەی خانزادە یان بەگزادەیان هەلگرتووە، کە بە وەردی باسمان کردوە

 

.
لە مێژووی ئێراندا وشەی "خانزاد" (یان خانزاد) مانای جیاوازی هەبوو، لە "بەکرێگیراو"یەکی سادە تێپەڕی.
خانزادەکان ئەوانە بوون کە دڵسۆز بوون بۆ پاشا لە ناوچەکانی خۆیاندا و هەموو فەرمانەکانی پاشایان جێبەجێ دەکرد، بەمەش شەرعییەتی میرنشینییان بەدەست هێنا.
 لە ئەساسدا خانزادەکان هەمان ئەو جاشانە بوون لە وەک سەگ لە دەرگای پاشاکاندا بوون  و بو هوویی نەزانی خەلک لە ئەو کاتەدا ئەمانە شەرعیەتی خانزادەیان پی بەخشرا. 
خانزادەکان ئەو کەسانە بوون کە لە دەرگای پاریزریان لە  ماڵی پاشا و ئاغاکان دەکرد ولە بنەمالیەیک جاش لەدایک بوون و گەورە بوون. ئەم دەستەواژەیە بە جۆرێک ئاماژەیە بۆ پەیوەندییەکی قووڵ و دڵسۆزی بۆماوەیی و نزیکایەتییەکی تایبەت لەگەڵ بنەماڵەی شاهانە.
جیاوازی سەرەکی نێوان خانزادەکان و بەکرێگیراوانی ئاسایی:
دڵسۆزی بۆماوەیی: بە پێچەوانەی ئەو بەکرێگیراوانەی کە لە پێناو پارەدا شەڕیان دەکرد، خانزادەکان خۆیان بە منداڵی ڕۆحی دەربار دەزانی و دڵسۆزییان ڕەگ و ڕیشەی لە نەوەکانی پێشوودا بوو.
پێگەی کۆمەڵایەتی: زۆرجار لە نوخبەی سەربازی یان ئیداری بوون و بەهۆی متمانەی پاشا، گەیشتنە پۆستە هەستیارەکان (وەک پارێزگاری پارێزگاکان یان فەرماندەی سوپا).
پەروەردەی دادگا: ئەم کەسانە هەر لە منداڵییەوە بە داب و نەریتی دادگا ئاشنا بوون و بەشێک بوون لە هەیکەلی دەسەڵات، نەک هێزی بیانی بەکرێگیراو.
لە قۆناغەکانی وەک شانشینی سەفەوی و قاجار، نازناوی وەک "خانەزاد" بە نیشانەی شەرەف و نزیکایەتی لە پاشا دادەنرا.
 دەربارەی ڕۆڵی خزمەتکارە تایبەتەکان لە دادگای سەفەویدا، کە لێکچوونیان لەگەڵ ئەم گروپەدا هەبوو.
خانزادەکان» هەمان «بەکرێگیراوانی دەربار» بوون، هەرچەند لە هەندێک کاتدا ڕۆڵی نزیک بە دەربار هەبوو.
خانزادە کێیە؟
«خانزادە» بە گشتی واتە:
کەسێک کە لە خێزانی خان یان دەسەڵاتدارێک لەدایک بووبێت،
یان لە منداڵیدا لە ماڵی خان یان لە دەربار پەروەردە کراوە،
بۆیە وەک «خودی» یان کەسێکی نزیک دەناسرا.
بەکرێگیراوی دەربار کێیە؟
کەسێکە کە بۆ پارە یان بەرژەوەندی کار دەکات،
پەیوەندییەکەی لەگەڵ دەربار زیاتر پیشەییە تاوەکو خێزانی یان نەسەبی.
جیاوازی سەرەکی:
خانزادەکان: پەیوەندییان بە جاشایەتی پاشاکانەوە ودروست کردنی  نەسەب، پەروەردە و وڵاداری هەیە.
بەکرێگیراوان: پەیوەندییان زیاتر بە کرێ و بەرژەوەندییە.
تێبینی:
لە هەندێک سەردەمدا، خانزادەکانیش دەتوانن:
لە دەربار کار بکەن،
پۆستی سەربازی یان کارگێڕی وەربگرن،
بەڵام ئەمە واتەی ئەوە ییە کە بەکرێگیراو بوون، لە راستیدا خانزادەکان جاشەکانی سەردەم بوون چونکە بنەمای پەیوەندییان زۆرجار نەسەب و وڵاداری بوو و نەوکەری بو پاشاکان حوکمرانان، نەک تەنها پارە

.
بەشی دوهەم 
بەشی دووەمی خانزادەکان ئەوە بوو کە دەوڵەمەند بوون و بنەماڵەیەکی شاهانەیان هەبووە و بەهۆی ئەو سامانەی کە هەیانبوو، بە تێپەڕبوونی کات دەبنە خانزاد یان ئاغا. ئەوان دەیانزانی چۆن کشتوکاڵ بکەن و ئاژەڵداری بکەن و سامانیان بە باشی کۆدەکردەوە و گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە هەم میواندۆستن و هەم خاون ئەخلاق بوون ؛کاری بەدرەوشتیان کەمتر کردوە تا ئەوانی دیکە .  بە تێپەڕبوونی کات ناوبانگیان پەیدا کرد و وەک دەوترێت خانزاد و بەگزاد بوون

. 
بەشی سێیەم
کەسانێک هەبوون دادپەروەر و ئەخلاقی بوون و هەرگیز کارێکیان نەکردووە کە پێچەوانەی ئەخلاقی گشتی و پێوەرەکانی ئەخلاق بێت. ڕەوشتی باش بە گشتی.
ئەم کەسانە ناوبانگێکی باشیان بەدەستهێناوە وەک بناغەیەکی خۆبەخۆ و سەربەخۆی ئەخلاقی گشتی لای خەڵکی گوند و شارەکان و ئەم ڕەفتارەش وایکردووە ئەم کەسانە بە تێپەڕبوونی کات ناوبانگ و ناوبانگیان هەبێت، تەنانەت دەستێوەردانێکی ئەرێنییان لە ململانێی نێوان عەشیرەت و خەڵکدا هەبووە، و ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە ئاشتی و ئارامی لە نێوان خەڵکی ناوچەکەدا، و هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ​​بە نەجیبزادە، . بەگزادە، یان خانزادە

بەشی ئاخر 
لە سەر شیخ و مەلاکانە
لێرەدا ڕۆڵی مەلا و شێخەکان لە کۆمەڵگادا، کاریگەریی ئەم چینە لەسەر خەڵکی کۆمەڵگا، چونکە شێخەکان منداڵی پێغەمبەرن، ئەگەر هەڵەیش بکەن، ئاسان نییە بۆ جەماوەر هەرکه س  باوربکات و باوەڕی بەوە هەبێت کە خەڵکی ئاسایی باوەڕی پێدەکەن، چونکە پیرۆزی لە مەترسیدایە. مەلاکانیش هەمان ڕۆڵ دەگێڕن، چونکە خەریکی لێکدانەوەن بۆ قسەی خودا بۆ جەماوەر. قسەی خودایە و پیرۆزە. ڕەتکردنەوەی یەکسانە بە دوژمنایەتی بەرامبەر بە خودا و ئەمەش ڕۆڵێکی تێکدەرانەی لەسەر مێشکی گشتی دەگێڕێت

هەمیشە ململانێ لە نێوان ئاغزادەکان و خانزادەکان و شێخەکان و مەلاکاندا هەبووە و ئەم ململانێیە زیاتر بۆ پێگە و بنکەیەکی کۆمەڵایەتی بووە و مەلاکان حەز ناکەن ڕکابەریان لە کۆمەڵگادا هەبێت.

نووسینی ساموئیل کرماشانی 

٠٦.٠٤.٢٠٢٦.  

Ma mîr, esilzade û şahzade heman kirêgirtiyên dadgeha padîşahî bûn?

Bê guman, gelek mela li ber deriyê padîşahan kirêgirtî bûn.
Em dikarin wan bikin sê beş.
Beşa Yekem. Hin kes ji ber ku bi Dalût re mijûl bûn û alîkariya dewletê dikirin, dilsozê padîşahan bûn.
Di dîroka Îranê de, peyva "Xenzad" (an Xanzad) wateyek cûda hebû, ku ji "kirêgirekî" sade wêdetir diçû.
Mîr ew kes bûn ku li herêmên xwe yên têkildar dilsozê padîşah bûn û hemî fermanên padîşah pêk dianîn, bi vî rengî rewatiya mîrektiyê bi dest dixistin.
Di bingeh de, mîr heman jaş bûn ku mîna kûçikan li ber deriyê padîşahan bûn.
Mîr ew kes bûn ku deriyên padîşah û esilzadeyan diparastin. Ew di malbateke jaş de ji dayik bûn û mezin bûn. Ev hevok bi awayekî girêdanek kûr, dilsoziya mîratî û têkiliyek taybetî bi malbata şahane re nîşan dide.
Cûdahiyên sereke di navbera mîr û kirêgirên asayî de:
Dilsoziya Mîratî: Berevajî kirêgirên ku ji bo pereyan şer dikirin, mîr xwe zarokên giyanî yên dadgehê dihesibandin û dilsoziya wan di nifşên berê de kok vedida.
Rewşa Civakî: Ew pir caran ji elîta leşkerî an îdarî bûn û, ji ber baweriya padîşah, gihîştin pozîsyonên hesas (wek parêzgarên wîlayetan an fermandarên artêşê).
Perwerdehiya dadgehê: Ev kes ji zarokatiyê ve bi adetên dadgehê dizanibûn û beşek ji avahiya desthilatdariyê bûn, ne kirêgirên biyanî.
Di serdemên wekî xanedanên Sefewî û Qacar ​​de, sernavên wekî "xanazad" wekî nîşanek rûmet û nêzîkbûna bi padîşah re dihatin hesibandin.
derbarê rola xizmetkarên taybet di dadgeha Sefewî de, ku dişibiyan vê komê.
"Mîr" wekî "kirêgirên dadgehê" bûn, her çend carinan rolên wan ên nêzîkî dadgehê hebûn.
mîr kî ye
"Prenses" bi gelemperî tê wateya:
Kesek ku di malbata Xan an hukumdarekî de ji dayik bûye,
an jî wekî zarokek di mala xan an li dadgehê de mezin bûye,
Ji ber vê yekê, ew wekî "xwe" an kesek nêzîkî wî dihat nasîn.
Kî kirêgirê dadgehê ye?
Kesek ku ji bo pere an berjewendiyê dixebite,
Têkiliya wî bi dadgehê re ji malbatî an şecereyî bêtir profesyonel e.
Cûdahiya sereke:
Mîr: Ew bi ceşatiya padîşahan û afirandina rêz, perwerde û dewlemendiyê ve girêdayî ne.
Kirêgir: Ew bêtir li ser mûçe û berjewendiyan in.
Agahdarî:
Di hin serdeman de, prenses dikarin:
di dadgehê de bixebitin,
pozîsyonên leşkerî an îdarî bigirin,
Lê ev nayê wê wateyê ku ew kirêgir bûn. Bi rastî, mîr ceşiyên wê demê bûn ji ber ku têkiliya wan pir caran li ser rêz û erdê bû û wekî hukumdar xizmeta padîşahan dikirin, ne tenê pere.
Beşa Duyem
Kategoriya duyemîn a mîr ew bû ku ew dewlemend bûn û malbateke şahane hebû û ji ber dewlemendiya wan, ew ê bi demê re bibin mîr an esilzade. Ew dizanibûn çawa çandinî û xwedîkirina ajalan bikin, dewlemendiyek baş kom dikirin, û gihîştin wê encamê ku ew hem mêvanperwer û hem jî exlaqî ne;
Bi demê re ew navdar bûn û tê gotin ku bûne mîr û mîr.
Beşa III
Mirov hebûn ku dadperwer û exlaqî bûn û qet tiştek nedikirin ku li dijî exlaqê giştî an pîvanên exlaqê be. Bi gelemperî, exlaqê baş.
Van kesan wekî bingehek serbixwe ya exlaqê giştî di nav xelkê gund û bajaran de navûdengek baş bi dest xistine, û vê tevgerê wan bi demê re navdar kiriye, hetta bi awayekî erênî mudaxeleyî nakokiyên eşîrî kirine, û di aştiyê de di nav gel de roleke mezin lîstine. Necîbzade, Mîr, an mîr.
Beşa dawî
Ew li ser şêx û melayan e
Li vir rola mela û şêxan di civakê de, bandora vê çînê li ser mirovên civakê heye, ji ber ku şêx zarokên Pêxember in. Mela heman rolê dilîzin ji ber ku ew Peyva Xwedê ji girseyan re şîrove dikin. Ew Peyva Xwedê ye û pîroz e. Redkirin wekhevî dijminatiya li hember Xwedê ye û ev rolek wêranker li ser hişê giştî dilîze. Her dem di navbera mîr, mîran û şêxên melayan de têkoşînek hebûye.
Nivîskar Samûêl Kermaşanî