ئەو کەسانەی بەشداری شەڕی چەکدارییان کردووە نابێت بەشداری کاری سیاسی کومەلگای مەدنی بکەن

 

 

#دەرونناسی_تووندوتیژی_سیاسی_لەرۆژهەلاتی_ناوەراستدا

ئەو کەسانەی بەشداری شەڕی چەکدارییان کردووە نابێت بەشداری کاری سیاسی کومەلگای مەدنی  بکەن
بەتایبەت ئەوانەی بەشداری شەڕی پیشمەرگایەتیان کردووە و خەڵکیان کوشتووە. نابێ ڕێگا بدرێت ئەو کەسانە پۆستی باڵا لە حکومەت و دامودەزگا مەدەنییەکان بەدەست بهێنن. چونکە ئەم کەسانە کە هیچ ئەزموونێکی سیاسی و مەندیان نییە بەلکو تەنیا ئەزمونی شەڕیان هەییە، دەتوانن بە توندوتیژی وەڵامی هەر جۆرە ڕەخنەیەک بدەنەوە.
ئەگەر ئەم کەسانە لە پۆستە باڵاکان دابنرێن چی ڕوودەدات؟ ئەو کەسانە بە هویی بەشداری لە شەردا و دەیتنی خۆین دەتوانن مەترسی دروست بکەن بو سەر کومەلگای مەدنی لە رۆژهەلاتی کوردستاندا.

 

 

ئەم کەسانە لە کاتی خۆیدا هەرکەس رەخنیانی لی گرتووە تومەتی سیخووری جاشایەتیان خستوتە پال رەخنەگران و دەتوانن ئەم کارە قوورانی خۆیان لە داهاتودا وەک یەکیەتی و پارتی پرە پی بەدەن لە روژهەلاتی کوردستاندا.
ئەم تاکانە کە لە سەرەوە باسمان کرد، دەتوانن بە توندوتیژی و سەرکوتی خوێناوی، و کوشتن و زیندانیکردنی ئۆپۆزسیۆن هەڕەشە لە کۆمەڵگەیەکی مەدەنی بکەن. ئەمەش مەترسییەکی ئەگەری هەیە و مەترسییەکی جددی لەسەر کۆمەڵگەیەکی مەدەنی دروست دەکات.
گفتوگۆکردن سەبارەت بە بەشداری سیاسی ئەو کەسانەی کە پێشینەی چالاکیی سەربازی یان بەشدارییان لە شەڕی چەکداریدا هەیە، یەکێکە لە بابەتەکانی تەحەدای زانستی سیاسی و یاسای نێودەوڵەتی. ئەم بابەتە دەتوانرێت لە چەند گۆشەنیگایەکەوە لێی بکۆڵینەوە: ١.
1. ئارگیومێنتەکان دژی بەشداری سیاسی کارمەندانی پێشووی سەربازی
ئەوانەی پێیان وایە نابێت ئەم تاکانە بەشداری سیاسەت بکەن، بەزۆری ئاماژە بەمانەی خوارەوە دەکەن:
• ڕۆحی سەربازی: ڕەخنەگران دەڵێن ڕاهێنانی سەربازی لەسەر بنەمای پلەبەندی و گوێڕایەڵی پاک و چارەسەرکردنی کێشەکان لە ڕێگەی هێزەوە دامەزراوە، لە کاتێکدا سیاسەت پێویستی بە دیالۆگ و سازان و ڕوانگەی مەدەنی هەیە.
• مەترسی پاوانخوازی: نیگەرانی ئەوە هەیە کە تاکەکانی خاوەن پێشینەی سەربازی، کاتێک ڕووبەڕووی بنبەستی سیاسی دەبنەوە، پەنا بۆ میتۆدی نەهێشتنی یان بەکارهێنانی هێز دەبەن.
• دەستێوەردانی دەسەڵاتەکان: جیاکردنەوەی سەربازی لە دامەزراوەی سیاسی (کۆنترۆڵی مەدەنی) یەکێکە لە بنەماکانی دیموکراسی بۆ ئەوەی سەربازی نەبێتە ئامرازێک بۆ بەدەستهێنان یان پاراستنی دەسەڵاتی سیاسی.
2. ئارگیومێنتەکان لە بەرژەوەندی بەشداری سیاسی
لە لایەکی ترەوە هەندێک پێیان وایە قەدەغەکردنی ئەو کەسانە پێشێلکردنی مافە مەدەنییەکانە:
• مافە مەدەنییەکان: هەر کەسێک خزمەت یان شەڕەکەی تەواو کردبێت، بە هاووڵاتییەکی ئاسایی دادەنرێت و بە پێی جاڕنامەی جیهانی مافی مرۆڤ، مافی بەشداریکردنی هەیە لە چارەنووسی سیاسی وڵاتەکەیدا.
• ئەزمون و بەڕێوەبردن: لایەنگران دەڵێن ئەو کەسانەی لە دۆخە سەختەکانی جەنگدا ئیدارەیان کردووە، دیسپلین و توانای بڕیاردانیان هەیە لە قەیرانەکاندا، هەستێکی بەهێزی نیشتمانپەروەرییان هەیە کە دەتوانێت لە سیاسەتدا سوودی هەبێت.
• تێکەڵبوونەوە بە کۆمەڵگە: ڕێگریکردن لەو کەسانە بۆ چوونە ناو سیاسەتەوە، دەبێتە هۆی گۆشەگیربوونیان و دروستبوونی گروپی فشاری ژێرزەمینی.
3. مۆدێلی جیهانی
وڵاتانی جیاواز یاسای جیاوازیان هەیە: ١.
• لە زۆرێک لە وڵاتانی دیموکراسیدا، کارمەندانی سەربازی لە کاتی ئەرکی چالاکدا بۆیان نییە بەشداری سیاسەت بکەن، بەڵام دوای خانەنشین بوون یان دەستلەکارکێشانەوە دەتوانن خۆیان کاندید بکەن (وەک لە ئەمریکا یان وڵاتانی ئەوروپا).
• لە هەندێک کۆمەڵگەی دوای جەنگدا، بەرنامەکانی "داماڵینی چەک، ئاوەدانکردنەوە و یەکگرتنەوە" (DDR) جێبەجێ دەکرێن بۆ ئەوەی شەڕکەرانی پێشوو بتوانن لەبری چەک لە ڕێگەی پارتە سیاسییەکانەوە بەدوای داواکارییەکانیاندا بگەڕێن.
ئەنجام:
زۆرێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە کە زەمینەی ناوەڕاست قەدەغەکردنی هەمیشەیی نییە، بەڵکو ماوەی ساردبوونەوەیە دوای جێهێشتنی جیهانی سەربازی بۆ ئەوەی تاک بتوانێت خۆی لەگەڵ ژینگەی مەدەنیدا بگونجێنێت.
بەڕای ئێوە بوونی ئەو تاکانە لە سیاسەتدا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ سەقامگیرکردنی ئاسایشی وڵاتێک یان ببێتە هۆی گرژیی زیاتر؟
ئەو کەسانەی بەشداری شەڕی گەریلایان کردووە، نابێت پۆستی باڵایان هەبێت لە بەڕێوەبەرایەتییە حکومییەکانیدا.
ئەمە لێدوانێکی گشتی و مشتومڕاوییە و ناتوانرێت بە تەواوەتی دروست هەژمار بکرێت. ئایا ئەو کەسانەی پێشینەی بەشداریکردنیان لە شەڕی گەریلادا هەیە، دەبێت پۆستی باڵا لە حکومەتدا هەبێت یان نا، پەیوەستە بە چەند هۆکارێکی گرنگەوە:
لە لایەکەوە هەندێک دەڵێن ڕەنگە ئەزموونی شەڕی گەریلا پەیوەست بێت بە عەقڵیەتێکی سەربازی، توندوتیژی، یان ڕێبازە ناڕوونەکانەوە، کە دەتوانێت لەگەڵ بنەماکانی بەڕێوەبردنی مەدەنی و سەروەری یاسا و لێپرسینەوەدا ناکۆک بێت.
لە لایەکی دیکەوە، لە زۆرێک لە وڵاتان، ئەو کەسانەی کە بەشدارییان لە خەباتی گەریلا یان بزووتنەوە چەکدارییەکان کردووە، دواتر ڕۆڵی گرنگیان لە حکومەتدا بینیوە- بە تایبەت کاتێک ئەو خەباتانە بوونە هۆی گۆڕانکاری سیاسی یان سەربەخۆیی. بۆ نموونە:
نێڵسۆن ماندێلا دوای خەباتی چەکداری دژی ئاپارتاید بووە سەرۆکی ئەفریقای باشوور.
فیدڵ کاسترۆ لە گەریلاوە ڕۆیشت بۆ سەرکردەی وڵاتێک.
خاڵی سەرەکی ئەوەیە کە پێوەرەکانی هەڵبژاردنی تاکەکان بۆ پۆستە حکومییەکان دەبێت لەسەر بنەمای لێهاتوویی و پابەندبوونیان بە یاسا و توانای بەڕێوەبردن و ڕێزگرتن لە مافەکانی هاووڵاتیان بێت- نەک تەنها ڕابردووی سەربازی یان گەریلایان.
لە کۆتاییدا، پێویستە هەر حاڵەتێک بە تاک بە تاک لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت، بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ و پاشخانی تاک و سیستەمی سیاسی، نەک یاسایەکی گشتی.
دوو حیزبی سیاسی برسی بێ ئەزمونی سیاسی و ئیداری، کە ئەزمونی شەڕیان هەبووە و زۆرتر بەرپرسی شەڕ و کوشتن و خراپ مامەڵەی هاوکوردەکانیان بوون.
ئەزمونێکی زۆر لەم ڕووەوە هەیە، وەک کوردستانی عێراق کە دوو پارتی سیاسی کوردی چەکدار لە ساڵی 1991 لە باکووری عێراق زاڵ بوون بەسەر ناوچەکەدا. زۆری نەخایاند، ململانێی چەکداری لە نێوانیاندا بۆ دەسەڵات پەرەی سەند و ژمارەیەک کەس کە لە ٣٧ هەزار بۆ ٥٠ هەزار کەس بوون، کۆمەڵکوژ کران و لە ئاڵوگۆڕی تەقەی نێوان هەردوولادا خەڵکی سڤیل و کەسانی دیکە گیانیان لەدەستدا. 120 هەزار کەس تووشی کێشەی دەروونی و دەروونی بوون، هەزاران کەس ئاوارە بوون، نزیکەی 30 بۆ 40 هەزار کەسیش ئیفلیج بوون. ئەمەش کۆنتێکستێکە کە بەڵگە و مێژوویەکی تێدایە.
بەم پێیە کوردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەبێ لە ئەمڕۆوە خۆیان ئامادە بکەن بۆ ئەوەی ڕێگری لە هاتنی کەسانێک بکەن کە لە ماوەی ڕابردوودا لە شەڕی گەریلادا لە حیزبە کوردییەکان چالاک بوون، چونکە لە بنەڕەتدا دوژمنی سیستەمی مەدەنین و دەتوانن لە هەر ساتێکدا شەڕی براکوژی دەستپێبکەن. لەم ڕووەوە هیچ گەرەنتییەک نییە.
1 لە هیچ بارودۆخێکدا نابێت لە ئایندەی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا حزبێکی چەکدار هەبێت، چونکە بوونی حزبی چەکدار و حزبی چەکدار دەتوانێت ببێتە هەڕەشەیەکی جیددی بۆ سەر ئاسایشی کۆمەڵگەی مەدەنی.
هێزێکی چەکداری نیشتمانی کە بەرپرسیارێتی پاراستنی گیانی سیاسییەکان و سنوور و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی هەرێمی کوردستانی لە ئەستۆدایە. 2. هەڵبژاردنی مەدەنی بەئەزموون بۆ پۆست لە فەرمانگە حکومییەکان.

چونکە ئەم کەسایەتیانە مەترسین بو سەر کومەلگای مەدنی لە رۆژهەلاتدا. 

هەموو کەس شەری براکوژی کومەلە و دیموکراتی لە بیرە هەموو کەس بەردبارانی مەرسیمەکانی کومەلەیان لە بیر لرکەمپی ئەلتاش یان  فەتوایی مەلاکانی ئەلتاشیان لە بیرە لە سەر داوایی حیزبی دیمۆکرات بیریزیان بە یارسانیەکان و ئەندامانی کومەلە دەکرد وەک کافیر بی دین و دژە دین ناویانیان دەبرد.

نووسینی دەرونناسی کومەلایەتی ساموۆئیل کرماشانی

 Kesên ku beşdarî şerê çekdarî bûne, divê beşdarî çalakiyên siyasî nebin.
Bi taybetî ew kesên ku beşdarî şerê Pêşmerge bûne û mirov kuştine. Divê destûr neyê dayîn ku ev kes di sazîyên hikûmet û sivîl de postên bilind bigirin. Ji ber ku ev kes, ku xwedî ezmûna siyasî nînin lê tenê xwedî ezmûna şer in, dikarin bi tundî bersiva her rexneyekê bidin.
Ger ev kes ji bo postên bilind werin tayînkirin çi dibe? Ev kes dikarin ji ber beşdarbûna xwe di şer de ji bo civaka sivîl li Rojhilatê Kurdistanê gefê çêbikin.
Van kesan her kesê ku rexne li wan kiriye bi sîxuriyê tawanbar kirine û ew dikarin di pêşerojê de wekî PUK û KDP li Rojhilatê Kurdistanê vê yekê bikin.
Ev kesên ku li jor hatine behs kirin, dikarin civaka sivîl bi tundûtûjî û tepeserkirina xwînî, û kuştin û girtina muxalefetê tehdît bikin. Ev potansiyel xeternak e û ji bo civaka sivîl gefek cidî çêdike.
Nîqaş li ser beşdarbûna siyasî ya kesên ku paşxaneya çalakiya leşkerî an beşdarbûna di şerê çekdarî de heye, yek ji mijarên herî dijwar di zanista siyasî û hiqûqa navneteweyî de ye. Ev mijar dikare ji çend aliyan ve were lêkolînkirin:
1. Argumanên li dijî beşdariya siyasî ya personelên leşkerî yên berê
Kesên ku bawer dikin ku ev kes divê tevlî siyasetê nebin, bi gelemperî balê dikişînin ser van xalan:
• Ruhê leşkerî: Rexnegir dibêjin ku perwerdehiya leşkerî li ser bingeha hiyerarşiyê, îtaeta saf û çareserkirina pirsgirêkan bi zorê ye, lê siyaset diyalog, lihevkirin û nêzîkatiyên sivîl hewce dike.
• Rîska otorîter: Fikar heye ku kesên xwedî paşxaneya leşkerî, dema ku bi rewşa bêçare ya siyasî re rû bi rû bimînin, dê serî li rêbazên tasfiyeyê an jî bikaranîna hêzê bidin.
• Destwerdana hêzan: Cudakirina leşkerî ji sazûmana siyasî (kontrola sivîl) yek ji prensîbên demokrasiyê ye da ku leşkerî nebe amûrek ji bo bidestxistin an domandina desthilatdariya siyasî.

2. Argumanên li gorî beşdariya siyasî
Ji aliyekî din ve, hin kes bawer dikin ku qedexe mafên sivîl binpê dike:
• Mafên Sivîl: Her kesê ku xizmeta xwe an şer temam kiriye wekî welatiyek asayî tê hesibandin û li gorî Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan, mafê wî heye ku beşdarî çarenûsa siyasî ya welatê xwe bibe.
• Ezmûn û Rêveberî: Alîgir dibêjin ku kesên ku di rewşên dijwar ên şer de rêvebirî kirine, xwedî dîsîplîn û şiyana dayîna biryaran di krîzan de ne, û xwedî hestek welatparêziyê ya xurt in ku dikarin di siyasetê de bikêr bin.
• Ji nû ve entegrebûna nav civakê: Astengkirina van kesan ji ketina siyasetê dibe sedema tecrîda wan û avakirina komên zextê yên veşartî.
3. Modela gerdûnî
Welatên cûda qanûnên cûda hene:
• Li gelek demokrasiyan, destûr nayê dayîn ku personelên leşkerî dema ku di erkê çalak de ne beşdarî siyasetê bibin, lê dikarin piştî teqawidbûn an îstifayê ji bo wezîfeyê bibin namzed (wek li Dewletên Yekbûyî an welatên Ewropî).
• Li hin civakên piştî şer, bernameyên "çekdanîn, ji nû ve avakirin û ji nû ve entegrekirinê" (DDR) têne bicîh kirin da ku şervanên berê bikaribin daxwazên xwe bi rêya partiyên siyasî li şûna çekan bişopînin.

 encam:
Gelek şîrovekar bawer dikin ku rêya navîn ne qedexeyek daîmî ye, lê demek sarbûnê ye piştî derketina ji cîhana leşkerî da ku kes bikaribe xwe bigihîne jîngeha sivîl.
Bi raya we, hebûna van kesan di siyasetê de dikare bibe alîkar ku ewlehiya welatekî aram bibe an jî bibe sedema aloziyek mezintir?
Kesên ku beşdarî şerê gerîla bûne, divê di dezgehên hikûmetê de postên bilind negirin.
Ev daxuyaniyek giştî û nakok e û nikare bi tevahî rast were hesibandin. Gelo mirovên ku xwedî dîroka beşdarbûna şerê gerîla ne, divê postên bilind ên hikûmetê bigirin, ev yek bi çend faktorên girîng ve girêdayî ye:
Ji aliyekî ve, hin kes dibêjin ku ezmûna şerê gerîla dibe ku bi zihniyetek leşkerî, tundûtûjî, an nêzîkatiyên nezelal ve girêdayî be, ku dikare bi prensîbên rêveberiya sivîl, serweriya hiqûqê, û berpirsiyariyê re nakok be.
Ji aliyê din ve, li gelek welatan, kesên ku beşdarî têkoşînên gerîla an tevgerên çekdarî bûne, paşê di hikûmetê de rolên girîng lîstin - nemaze dema ku ew têkoşîn bûne sedema guhertina siyasî an serxwebûnê. Mînakî:
Nelson Mandela piştî têkoşîna çekdarî ya li dijî apartheidê bû serokê Afrîkaya Başûr.
Fidel Castro ji gerîla bû serokê welatekî.
Mesele ev e ku pîvanên hilbijartina kesan ji bo postên hikûmetê divê li ser bingeha jêhatîbûn, pabendbûna bi qanûnê, û şiyana wan a birêvebirin û rêzgirtina mafên welatiyan be - ne tenê rabirdûya wan a leşkerî an gerîla.
Di dawiyê de, divê her doz bi awayekî ferdî were lêkolîn kirin, şert û mercên û paşxaneya kes û pergala siyasî li ber çavan were girtin, ne ku qaîdeyek giştî be.
Du partiyên siyasî yên birçî bê ezmûna siyasî û îdarî, ku ezmûna şer hebû û bi piranî berpirsiyarê şer, kuştin û muameleya xerab a hevwelatiyên xwe yên Kurd bûn.
Di vî warî de gelek ezmûn heye, wek mînak Kurdistana Iraqê, ku du partiyên siyasî yên çekdar ên Kurd di sala 1991-an de li bakurê Iraqê li herêmê serdest bûn. Têkoşîna çekdarî ji bo desthilatdariyê di demek kurt de zêde bû, di navbera 37,000 û 50,000 kesan de hatin qirkirin û sivîl û yên din di danûstandinên agir de di navbera her du aliyan de hatin kuştin. 120,000 kes ji pirsgirêkên derûnî û psîkolojîk êş kişandin, bi hezaran ji cih û warên xwe bûn, û nêzîkî 30,000 heta 40,000 kes felç bûn. Ev çarçoveyek bi delîl û dîrokê ye.
Li gorî vê, divê Kurdên Rojhilatê Kurdistanê îro xwe amade bikin da ku pêşî li hatina kesên ku di demên berê de di nav partiyên Kurdî de di şerê gerîla de çalak bûne bigirin, ji ber ku ew bi bingehîn dijminên pergala sivîl in û dikarin di her kêliyê de şerê birakujiyê bidin destpêkirin. Di vî warî de ti garantî tune.

1 Di tu şert û mercan de divê di pêşeroja Rojhilatê Kurdistanê de partiyek çekdar tune be, ji ber ku hebûna partî û aliyên çekdar dikare bibe gefek cidî ji bo ewlehiya civaka sivîl.
Hêzek çekdar a neteweyî ku berpirsiyarê parastina jiyana siyasetmedaran û sînor û deverên di bin kontrola Hikûmeta Herêma Kurdistanê de be. 2. Hilbijartina sivîlên xwedî ezmûn ji bo meqamên di ofîsên hikûmetê de.

Ji ber ku ev kesayet ji bo civaka sivîl li rojhilat gef in.

Her kes şerê birakujiyê yê di navbera Komela û Demokrasiyê de bi bîr tîne. Her kes kevirkirina merasîmên Komela li kampa Altaşê an jî fetwaya melayên Altaşê bi bîr tîne.

Ji hêla psîkologê civakî Samuel Kermashanî ve hatiye nivîsandin

افرادی که در درگیری‌های مسلحانه شرکت داشته‌اند، نباید در فعالیت‌های سیاسی شرکت کنند
به‌ویژه کسانی که در جنگ پیشمرگه‌ها شرکت کرده‌اند و مردم را کشته‌اند. این افراد نباید اجازه داشته باشند که در نهادهای دولتی و مدنی مناصب بالایی داشته باشند. زیرا این افراد که هیچ تجربه سیاسی ندارند و فقط تجربه جنگی دارند، می‌توانند به هر انتقادی با خشونت پاسخ دهند.

اگر این افراد به مناصب ارشد منصوب شوند، چه اتفاقی می‌افتد؟ این افراد می‌توانند به دلیل شرکت در جنگ، تهدیدی برای جامعه مدنی در شرق کردستان باشند.

این افراد هر کسی را که از آنها انتقاد کرده، به جاسوسی متهم کرده‌اند و می‌توانند در آینده نیز مانند حزب اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان در شرق کردستان این کار را انجام دهند.

این افراد که در بالا به آنها اشاره شد، می‌توانند جامعه مدنی را با خشونت و سرکوب خونین و کشتن و زندانی کردن مخالفان تهدید کنند. این امر به طور بالقوه خطرناک است و تهدیدی جدی برای جامعه مدنی محسوب می‌شود.

بحث در مورد مشارکت سیاسی افرادی که سابقه فعالیت نظامی یا مشارکت در درگیری‌های مسلحانه دارند، یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث در علوم سیاسی و حقوق بین‌الملل است. این موضوع را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد:

1. استدلال‌های مخالف مشارکت سیاسی نظامیان سابق
کسانی که معتقدند این افراد نباید در سیاست دخالت کنند، معمولاً به موارد زیر اشاره می‌کنند:

• روحیه نظامی: منتقدان استدلال می‌کنند که آموزش نظامی مبتنی بر سلسله مراتب، اطاعت محض و حل مشکلات از طریق زور است، در حالی که سیاست نیازمند گفتگو، مصالحه و رویکردهای غیرنظامی است.

• خطر اقتدارگرایی: این نگرانی وجود دارد که افراد با پیشینه نظامی، در مواجهه با بن‌بست سیاسی، به روش‌های حذف یا استفاده از زور متوسل شوند.

• مداخله قدرت‌ها: جداسازی ارتش از نهاد سیاسی (کنترل غیرنظامی) یکی از اصول دموکراسی است تا ارتش به ابزاری برای کسب یا حفظ قدرت سیاسی تبدیل نشود.

2. استدلال‌های موافق مشارکت سیاسی

از سوی دیگر، برخی معتقدند که این ممنوعیت حقوق مدنی را نقض می‌کند:

• حقوق مدنی: هر کسی که خدمت یا نبرد خود را به پایان رسانده باشد، شهروند عادی محسوب می‌شود و طبق اعلامیه جهانی حقوق بشر، حق دارد در سرنوشت سیاسی کشور خود مشارکت کند.

• تجربه و مدیریت: طرفداران استدلال می‌کنند افرادی که در شرایط دشوار جنگ مدیریت کرده‌اند، انضباط و توانایی تصمیم‌گیری در بحران‌ها و حس قوی میهن‌پرستی را دارند که می‌تواند در سیاست مفید باشد.

• ادغام مجدد در جامعه: جلوگیری از ورود این افراد به سیاست منجر به انزوای آنها و تشکیل گروه‌های فشار زیرزمینی می‌شود.

۳. مدل جهانی
کشورهای مختلف قوانین متفاوتی دارند:

• در بسیاری از دموکراسی‌ها، پرسنل نظامی مجاز به شرکت در سیاست در حین خدمت فعال نیستند، اما می‌توانند پس از بازنشستگی یا استعفا (مانند ایالات متحده یا کشورهای اروپایی) برای تصدی سمت‌های مختلف نامزد شوند.

• در برخی از جوامع پس از جنگ، برنامه‌های «خلع سلاح، بازسازی و ادغام مجدد» (DDR) در حال اجرا هستند تا مبارزان سابق بتوانند ادعاهای خود را از طریق احزاب سیاسی به جای اسلحه پیگیری کنند.

نتیجه:
بسیاری از مفسران معتقدند که حد وسط، ممنوعیت دائمی نیست، بلکه یک دوره آرامش پس از ترک دنیای نظامی است تا فرد بتواند با محیط غیرنظامی سازگار شود.

به نظر شما، حضور این افراد در سیاست می‌تواند به تثبیت امنیت یک کشور کمک کند یا باعث تنش بیشتر شود؟

کسانی که در جنگ چریکی شرکت کرده‌اند نباید در ادارات دولتی سمت‌های ارشد داشته باشند.

این یک جمله کلی و بحث‌برانگیز است و نمی‌توان آن را کاملاً درست دانست. اینکه آیا افرادی که سابقه شرکت در جنگ چریکی دارند باید سمت‌های ارشد دولتی را در اختیار داشته باشند یا خیر، به چندین عامل مهم بستگی دارد:

از یک سو، برخی استدلال می‌کنند که تجربه جنگ چریکی ممکن است با ذهنیت نظامی، خشونت یا رویکردهای مبهم مرتبط باشد که می‌تواند با اصول حکومت غیرنظامی، حاکمیت قانون و پاسخگویی در تضاد باشد.

از سوی دیگر، در بسیاری از کشورها، افرادی که در مبارزات چریکی یا جنبش‌های مسلحانه شرکت داشتند، بعداً نقش‌های مهمی در دولت ایفا کردند - به ویژه هنگامی که این مبارزات منجر به تغییر سیاسی یا استقلال شد. به عنوان مثال:

نلسون ماندلا پس از مبارزه مسلحانه علیه آپارتاید، رئیس جمهور آفریقای جنوبی شد.

فیدل کاسترو از چریک به رهبر یک کشور تبدیل شد. نکته این است که معیارهای انتخاب افراد برای مناصب دولتی باید بر اساس شایستگی، پایبندی به قانون و توانایی مدیریت و احترام به حقوق شهروندان باشد - نه فقط سابقه نظامی یا چریکی آنها.

در نهایت، هر مورد باید به صورت جداگانه بررسی شود و شرایط و پیشینه فرد و نظام سیاسی در نظر گرفته شود، نه یک قانون کلی.

دو حزب سیاسی گرسنه بدون تجربه سیاسی و اداری، که تجربه جنگی داشتند و عمدتاً مسئول جنگ، کشتار و بدرفتاری با هموطنان کرد خود بودند.

تجربه زیادی در این زمینه وجود دارد، مانند کردستان عراق، جایی که دو حزب سیاسی مسلح کرد در سال ۱۹۹۱ در شمال عراق بر منطقه تسلط داشتند. مبارزه مسلحانه برای قدرت به زودی شدت گرفت و بین ۳۷۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ نفر قتل عام شدند و غیرنظامیان و دیگران در تبادل آتش بین دو طرف کشته شدند. ۱۲۰۰۰۰ نفر دچار مشکلات روحی و روانی شدند، هزاران نفر آواره شدند و حدود ۳۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ نفر فلج شدند. این زمینه‌ای با شواهد و تاریخ است.

بر این اساس، کردهای شرق کردستان باید امروز خود را برای جلوگیری از ورود کسانی که در گذشته در احزاب کردی در جنگ‌های چریکی فعال بوده‌اند، آماده کنند، زیرا آنها اساساً دشمن نظام مدنی هستند و می‌توانند هر لحظه جنگ برادرکشی را آغاز کنند. هیچ تضمینی در این زمینه وجود ندارد.

1 تحت هیچ شرایطی نباید در آینده شرق کردستان حزب مسلح وجود داشته باشد، زیرا وجود احزاب مسلح و احزاب مسلح می‌تواند تهدیدی جدی برای امنیت جامعه مدنی باشد.

یک نیروی مسلح ملی که مسئول حفاظت از جان سیاستمداران و مرزها و مناطق تحت کنترل دولت اقلیم کردستان باشد.

2. انتخاب غیرنظامیان باتجربه برای سمت‌ها در ادارات دولتی.

زیرا این چهره‌ها تهدیدی برای جامعه مدنی در شرق هستند.

همه جنگ برادرکشی بین کومله و دموکرات را به یاد دارند. همه سنگسار مراسم کومله در اردوگاه التاش یا فتوای ملایان التاش را به یاد دارند.

نوشته ساموئل کرماشانی، روانشناس اجتماعی

 People who have participated in armed conflict should not participate in political activities
Especially those who participated in the Peshmerga war and killed people. These people should not be allowed to hold high positions in government and civil institutions. Because these people, who have no political experience but only war experience, can respond violently to any criticism.
What happens if these people are appointed to senior positions? These people can pose a threat to civil society in East Kurdistan because of their participation in the war.
These people have accused anyone who criticized them of espionage and they can do this in the future as the PUK and KDP in East Kurdistan.
These individuals, mentioned above, can threaten a civil society with violence and bloody repression, and the killing and imprisonment of opposition. This is potentially dangerous and poses a serious threat to a civil society.
Discussion about the political participation of persons with a background of military activity or involvement in armed conflict is one of the most challenging topics in political science and international law. This issue can be examined from several angles:
1. Arguments against the political participation of ex-military personnel
Those who believe that these individuals should not be involved in politics usually point to the following:
• Military spirit: Critics argue that military training is based on hierarchy, pure obedience, and solving problems through force, while politics requires dialogue, compromise, and civilian approaches.
• Authoritarian risk: There is concern that individuals with military backgrounds, when faced with political deadlock, will resort to methods of elimination or the use of force.
• Intervention of powers: Separating the military from the political establishment (civilian control) is one of the principles of democracy so that the military does not become a means to obtain or maintain political power.
2. Arguments in favor of political participation
On the other hand, some believe that the ban violates civil rights:
• Civil Rights: Anyone who has completed his or her service or combat is considered an ordinary citizen and, according to the Universal Declaration of Human Rights, has the right to participate in the political destiny of his or her country.
• Experience and Management: Proponents argue that people who have managed in difficult situations of war have the discipline and ability to make decisions in crises, and a strong sense of patriotism that can be useful in politics.
• Reintegration into society: Preventing these people from entering politics leads to their isolation and the formation of underground pressure groups.
3. The global model
Different countries have different laws:
• In many democracies, military personnel are not allowed to participate in politics while on active duty, but can run for office after retirement or resignation (as in the United States or European countries).
• In some post-conflict societies, “disarmament, reconstruction and reintegration” (DDR) programs are being implemented to enable former combatants to pursue their claims through political parties instead of arms

 result:
Many commentators believe that the middle ground is not a permanent ban, but a cooling off period after leaving the military world so that the individual can adjust to the civilian environment.
In your opinion, the presence of these individuals in politics can help stabilize a country’s security or cause more tension?
Those who have participated in guerrilla warfare should not hold senior positions in government departments.
This is a general and controversial statement and cannot be considered entirely correct. Whether people with a history of participating in guerrilla warfare should hold senior government positions depends on several important factors:
On the one hand, some argue that the experience of guerrilla warfare may be associated with a military mentality, violence, or ambiguous approaches, which can conflict with the principles of civilian governance, rule of law, and accountability.
On the other hand, in many countries, people who participated in guerrilla struggles or armed movements later played important roles in government—especially when those struggles led to political change or independence. For example:
Nelson Mandela became president of South Africa after the armed struggle against apartheid.
Fidel Castro went from guerrilla to leader of a country.
The point is that the criteria for selecting individuals for government positions should be based on their competence, adherence to the law, and ability to manage and respect the rights of citizens—not just their military or guerrilla past.
Finally, each case should be examined individually, taking into account the circumstances and background of the individual and the political system, rather than a general rule.
Two hungry political parties without political and administrative experience, who had war experience and were mostly responsible for the war, killing and mistreatment of their fellow Kurds.
There is a lot of experience in this regard, such as Iraqi Kurdistan, where two armed Kurdish political parties dominated the region in 1991 in northern Iraq. Armed struggle for power soon escalated, with between 37,000 and 50,000 people massacred and civilians and others killed in exchanges of fire between the two sides. 120,000 people suffered mental and psychological problems, thousands were displaced, and about 30,000 to 40,000 were paralyzed. This is a context with evidence and history.
Accordingly, the Kurds of East Kurdistan must prepare themselves today to prevent the arrival of those who have been active in guerrilla warfare in Kurdish parties in the past, because they are basically enemies of the civilian system and can start a fratricidal war at any moment. There are no guarantees in this regard.
1 Under no circumstances should there be an armed party in the future of East Kurdistan, because the existence of armed parties and armed parties can be a serious threat to the security of civil society.
A national armed force responsible for protecting the lives of politicians and the borders and areas under the control of the Kurdistan Regional Government. 2. Selection of experienced civilians for positions in government offices.

Because these figures are a threat to civil society in the east.

Everyone remembers the fratricidal war between Komala and Democracy. Everyone remembers the stoning of Komala's ceremonies in the Altash camp or the fatwa of the Altash mullahs.

Written by social psychologist Samuel Kermashani